Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Uwłaszczenie chłopów na ziemiach polskich

Uwłaszczenie (przekazanie chłopu ziemi na własność) na ziemiach polskich odbywało się etapami, było przeprowadzane w różnym czasie i miejscu, w zależności od przynależności ziem polskich do Prus, Austrii i Rosji. Etapy uwłaszczeniowe przedstawiono w tabelce:

Państwo Data Realizacja reform uwłaszczeniowych
Prusy 1811 edykt regulacyjny dla Królestwa Pruskiego – bogaci gospodarze, mający tzw. gospodarstwa sprzężajne (z inwentarzem) mogli nabyć prawa do ziemi po zapłaceniu panu ziemi odszkodowania w części ziemi;
1823 rozciągnięcie edyktu regulacyjnego na Poznańskie;
lata 1848-1850 zniesienie resztek praw zwierzchnich pana wsi do gruntów, uwłaszczenie objęło wszystkie kategorie ludności chłopskiej (także biedne). W 1872 r. zniesiono możliwość naznaczania wójta wsi przez pana. Konsekwencje – powstanie znacznej liczby dużych obszarowo gospodarstw wiejskich, dosyć liczna grupa chłopów zamożnych i wielka masa małorolnych lub nawet bezrolnych;
Austria koniec XVIII w. reformy józefińskie – ograniczone poddaństwo i pańszczyzna, szybko postępował proces rozdrobnienia gospodarstw chłopskich, pan – opiekun dominialny wsi – do końca lat 40. XIX wieku;
1848 decyzją cesarską zniesienie poddaństwa i uwłaszczenie chłopów w czasie Wiosny Ludów. Odszkodowanie dla dziedziców (indemnizacja) miało być płacone przez państwo, które zapewniło sobie fundusze na ten cel z podatków, którymi w dużej mierze zostali objęci chłopi. Serwituty (prawo dla chłopów zbierania drewna z lasów dworskich i wypas bydła na nieużytkach i łąkach pana) pozostawiono nie rozwiązane, co prowadziło do nieporozumień na tym tle między wsią a panem. Konsekwencje – wielkie rozdrobnienie i karłowatość gospodarstw chłopskich, dominacja ziemian właścicieli aż 47% gruntów.
Rosja 1815–1830 konstytucja królestwa Polskiego zagwarantowała chłopom wolność osobistą, ale nie mieli prawa do użytkowanej ziemi, 1818 r. dekret królewski – pan wsi jest jednocześnie jej wójtem – ludność wsi podporządkowana władzy administracyjnej pana wsi lub jego oficjalisty. Bardzo ograniczony zasięg oczynszowania w dobrach narodowych;
Rosja 1841–1864 oczynszowanie chłopów przede wszystkim w dobrach narodowych, początek akcji rugowania chłopów w dobrach prywatnych;
Rosja 1846 ukaz carski - zakaz rugów chłopskich (z gospodarstw poniżej 1,7 ha), pozostawienie pańszczyzny, likwidacja innych powinności („darmoch”), kontrola administracji nad umowami zawieranymi między panem a chłopem, zapewniono chłopom prawo dziedzicznego użytkowania ziemi;
Rosja 1861 z inicjatywy Wielopolskiego ukaz carski o oczynszowaniu: w dobrach państwowych całkowite, w dobrach prywatnych ponad połowę gospodarstw;
Rosja 22 stycznia 1863 dekrety powstańcze tymczasowego Rządu Narodowego nie weszły w życie;
Rosja 2 marca 1864 ukazy carskie o uwłaszczeniu chłopów – chłopi otrzymali prawo własności do użytkowanej ziemi, odszkodowanie dla dziedziców z funduszy rządowych uzyskiwanych z wysokiego podatku gruntowego, chłopi bezrolni otrzymali ziemię z dóbr narodowych, kościelnych i skonfiskowanych uczestnikom powstania.
Konsekwencje – zmniejszenie liczby chłopów bez ziemi, zwiększenie liczby małych gospodarstw, ok. 35% gospodarstw to gospodarstwa średnie (ponad 8,5 ha) – one dominowały w strukturze rolnej na wsi w Królestwie Polskim.
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij