Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Rozwój parlamentaryzmu od XV do XVII wieku

W ciągu XIV i XV w. szlachta polska otrzymała od władców najważniejsze przywileje stanowe - pełne prawo do posiadanej ziemi, nietykalność osobistą i majątkową i wiele innych. Szlachta otrzymała również przywilej udziału w zjazdach ziemskich zwanych sejmikami i w sejmach walnych. Przywileje szlacheckie pozwoliły jej wspólnie z królem rządzić naszym państwem. Inne stany - mieszczanie i chłopi - nie miały tych uprawnień.

Sejm walny składał się z trzech tzw. stanów sejmujących: króla, który zwoływał sejm walny, naznaczał termin, miejsce i tematykę obrad; senatu, do którego należeli członkowie dawnej Rady Królewskiej (biskupi i arcybiskupi Kościoła katolickiego, wojewodowie, kasztelanowie i najwyżsi urzędnicy: kanclerz, podskarbi i marszałek) oraz izby poselskiej - złożonej z posłów szlacheckich wybieranych na sejmikach ziemskich. W 1569 r. na wspólnym sejmie Litwy i Korony w Lublinie liczba posłów w izbie poselskiej ukształtowała się w wysokości 170 a w senacie 140 senatorów. W 1505 r. kanclerz Jan Łaski na sejmie w Radomiu doprowadził do uchwalenia konstytucji Nihil novi (nic nowego). Od tego wydarzenia jakiekolwiek zmiany w prawie były uzależnione od wspólnej zgody izby poselskiej i senatu. Zasada ta stała się podstawą parlamentaryzmu polskiego, uzależniając wprowadzenie jakichkolwiek zmian w państwie od zgody sejmu walnego. Jednocześnie izba poselska stała się równoprawnym partnerem wobec króla i senatu.

Do kompetencji sejmu walnego należało:

- uchwalanie podatków,

- wyrażanie zgody na pospolite ruszenie,

- ustalanie głównych kierunków w polityce zagranicznej państwa,

- kontrola ministrów,

- prawo do nobilitacji, czyli obdarowywania szlachectwem,

- tylko na sejmie walnym można było podejmować konstytucje sejmowe, czyli zmieniać prawo polskie.

W okresie XVI-XVIII w. w Polsce szlacheckiej nastąpił rozwój i wzrosło znaczenie sejmików szlacheckich. Były integralną częścią polskiego parlamentaryzmu. Sejmiki przedsejmowe - szlachta wybierała posłów na sejm walny i zaopatrywały ich w odpowiednie instrukcje poselskie. Sejmiki relacyjne - zbierały się po sejmie walnym, szlachta wysłuchiwała relacji z sejmu, podejmując lub odrzucając ostatecznie decyzje zawarte w konstytucjach sejmowych. W XVIII w. król, wobec zrywania sejmów walnych, odwoływał się często do sejmików relacyjnych, które podejmowały decyzje dotyczące polityki całego państwa - okres rządów sejmikowych. Sejmiki elekcyjne - szlachta wybierała sędziów do sądów ziemskich. Sejmiki deputackie - powstały w 1578 r., wybierano na nich sędziów do najwyższego sądu w państwie - Trybunału Koronnego i Litewskiego (pełniły one rolę sądów apelacyjnych - ostatecznych). Sejmiki kapturowe - od 1572 r., w czasie bezkrólewia strzegły bezpieczeństwa i pokoju, wyłaniając tzw. sądy kapturowe.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij