Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Reformacja w Polsce

Przyczyny reformacji na ziemiach polskich były podobne jak w Europie Zachodniej. Szlachta i mieszczaństwo miały negatywny stosunek do uprzywilejowanej pozycji duchowieństwa (rozkład moralny, lekceważenie przepisów i obowiązków religijnych, zbytnią wagę przywiązywało do pomnażania dóbr doczesnych, prowadziło rozwiązły tryb życia). Przez ożywione kontakty ekonomiczne północno-zachodnich ziem Rzeczpospolitej, a zwłaszcza mieszczaństwa miast Pomorza Gdańskiego i Wielkopolski, nowinki religijne bardzo szybko przeniknęły na ziemie polskie.

Luteranizm znalazł zwolenników w miastach Prus Królewskich i Wielkopolski. W przeciwieństwie do Europy Zachodniej luteranizm przyjmowało przede wszystkim mieszczaństwo. Centrum były Prusy Królewskie z Gdańskiem na czele, a od momentu przyjęcia luteranizmu przez Albrechta Hohenzollerna, księcia pruskiego, Królewiec stał się głównym ośrodkiem luteranizmu. Nowo powstały uniwersytet kształcił młodzież nie tylko z Prus Książęcych, ale z całej Rzeczypospolitej, drukarnia zaopatrywała ziemie polskie w pisma religijne pisane po polsku w duchu reformowanym.

Szczególnie bujny rozwój luteranizmu nastąpił na ziemiach polskich w latach 40. XVI w. Protektorem, opiekunem był książę pruski Albrecht Hohenzollern.

Kalwinizm, co charakterystyczne dla ziem polskich, przyjmowała przede wszystkim szlachta. Atrakcyjne były demokratyczne założenia doktryny i organizacja Kościoła kalwińskiego z dużym udziałem świeckich, czyli w warunkach polskich szlachty, w zarządzaniu kościołem. Hasła demokratycznej opozycji antykrólewskiej i wolności szlacheckiej znalazły podłoże w kalwinizmie. Prostota i skromność liturgii kalwińskiej zachęcały szlachtę do przechodzenia na to wyznanie. Nie bez znaczenia było przejmowanie przez szlachtę ziemi kościelnej i utrzymywanie skromnych zborów kalwińskich. Szlachta kalwińska stanowiła trzon obozu egzekucyjnego. Kalwinizm wśród szlachty znalazł zwolenników w Małopolsce a także na Litwie, gdzie opiekunami byli Radziwiłłowie birżańscy.

Zapamiętaj!

Cechą charakterystyczną stosunków religijnych w Rzeczypospolitej, w przeciwieństwie do reszty Europy, była tolerancja religijna. Prowadzono dysputy teologiczne, wydawano masowo pisma religijne. Szlachta innowiercza piastowała najwyższe urzędy w kraju, była wybierana jako posłowie na sejm. Pojedyncze zarządzenia królewskie dotyczące zwalczania reformacji pozostawały martwą literą.

Szlachta w Polsce doprowadziła do instytucjonalnego i prawnego zagwarantowania swobody religijnej. W 1570 r. w Sandomierzu protestanci polscy, z wyłączeniem Braci Polskich, zawarli ugodę religijną. Zobowiązali się nie zwalczać i wspólnie występować na sejmach w sprawie ustanowienia w Polsce Kościoła narodowego. W styczniu 1573 r. w Warszawie w trakcie obrad sejmu konwokacyjnego w czasie pierwszego bezkrólewia przedstawiciele szlachty, magnatów i duchowieństwa katolickiego uchwalili tzw. konfederację warszawską, która gwarantowała swobody religijne w Rzeczpospolitej. Wolności wyznaniowe objęły nie tylko kalwinów, luteran, Braci Czeskich, ale także katolików i prawosławnych. Tekst Konfederacji Warszawskiej został ostatecznie zatwierdzony przez króla Stefana Batorego.

Mimo sukcesów reformacji w Polsce, Kościół katolicki nadal stanowił ogromną siłę. Nienaruszone zostały jego podstawy materialne. Na czoło akcji kontrreformacyjnej w Rzeczypospolitej wysunął się kardynał Stanisław Hozjusz, bardzo aktywny uczestnik obrad soboru trydenckiego. W 1564 r. z jego inicjatywy na Warmię zostali sprowadzeni jezuici. Król Zygmunt August przyjął postanowienia soboru trydenckiego i na ziemiach polskich rozpoczął się okres kontrreformacji.

Ostatnio oglądane

Ostatnio oglądane
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij