Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Pierwsze wolne elekcje

Po śmierci Zygmunta Augusta w 1572 r. nastąpiło w Rzeczypospolitej bezkrólewie. W tym okresie króla zastępował prymas - arcybiskup gnieźnieński, zwany interrexem tzn. „międzykrólem”. Prymas zwoływał konwokację, czyli sejm decydujący o miejscu i czasie wyboru (elekcji) nowego króla.

Czy wiesz, że...

O wyborze króla miała decydować cała szlachta zgromadzona na sejmie elekcyjnym. Zasada ta oznaczała, że każdy szlachcic polski miał prawo do udziału w sejmie i głosowania na kandydata do tronu polskiego. Było to prawo tzw. wolnej elekcji - czyli wyboru króla przez ogół szlachty.

Przed elekcją w 1573 r. podpisano konfederację warszawską, która gwarantowała szlachcie różnowierczej pełne równouprawnienie z katolikami i opiekę państwa.

Szlachta, obawiając się samowolnych rządów nowego władcy, postanowiła ułożyć zbiór zobowiązań, które miał zaprzysiąc przyszły król. Były to tzw. artykuły henrykowskie (nazwa pochodzi od imienia pierwszego króla elekcyjnego, Henryka Walezego z Francji) - prawa, zgodnie z którymi każdy nowy król:

musiał nie mógł
  • uznaważ wolną elekcję
  • zwoływać sejm co 2 lata
  • przestrzegać postanowień konfederacji warszawskiej, czyli tolerancji religijnej
  • szanować szlacheckie przywileje
  • wypowiadać wojen i zwoływać pospolitego ruszenia oraz nakładać podatków bez zgody sejmu
  • używać tytułu dziedzicznego władcy

W razie złamania przez króla praw poddani (szlachta) mieli prawo wypowiedzieć mu posłuszeństwo.

Uzupełnieniem postanowień zebranych w artykułach henrykowskich była umowa króla ze szlachtą (pacta conventa) - układ zawierany między przedstawicielstwem narodu i elektem, określający każdorazowo warunki, pod jakimi otrzymywał on koronę.

Pierwsza wolna elekcja odbyła się w 1573 r., a jej uczestnicy wybrali na króla Polski Henryka Walezego. Po ucieczce króla z kraju (na wieść o opustoszałym tronie Francji) szlachta w 1575 roku wybrała na króla Rzeczypospolitej Obojga Narodów księcia siedmiogrodzkiego Stefana Batorego (koronowany w 1576 r.). Stefan Batory był znany z talentów wojskowych, głębokiej wiary katolickiej, ale również z szacunku dla wyznawców innych religii. Panował wspólnie z żoną, królową Polski Anną Jagiellonką. Swoje zdolności prowadzenia wojen potwierdził walcząc z Rosją o Inflanty, które zostały przy Polsce na mocy pokoju zawartego w Jamie Zapolskim w 1582 r. Był królem, który pragnął przeprowadzić reformy w kraju:

- wzmocnić władzę królewską, nie chciał być królem „malowanym”, pragnął „panować i rozkazywać”;

- stworzyć silne wojsko; doprowadził do utworzenia „piechoty wybranieckiej” tzn. z co dwudziestego gospodarstwa chłopskiego pochodził jeden wybraniec - żołnierz;

- dbał o rozwój szkolnictwa - utworzył Akademię w Wilnie.

Wojenne plany króla Stefana Batorego zmierzały w przyszłości do oswobodzenia narodów z jarzma tureckiego z pomocą podporządkowanego Księstwa Moskiewskiego. Zamiary króla przerwała śmierć, jego panowanie trwało 10 lat.

Ostatnio oglądane

Ostatnio oglądane
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij