Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Kultura późnego średniowiecza

Kultura rycerska

Rycerze średniowieczni mieszkali w zamkach. Początkowo były one drewniane, później zaczęto je przekształcać w warowne twierdze. Zamki budowano w trudno dostępnych miejscach, otaczano grubym murem i fosą, przez którą przerzucano most zwodzony. Na dziedzińcu zamkowym znajdowały się stajnie i zabudowania gospodarcze, wreszcie - sam zamek z wysoką wieżą, z której można było dostrzec nadciągającego wroga. Nie wszyscy rycerze posiadali potężne zamki i wielkie majątki ziemskie. Mniej zamożni mieszkali w małych zamkach, nie zapewniających całkowitego bezpieczeństwa. Na zamku oprócz rycerzy i ich rodzin przebywała stale liczna służba. Zawód wojownika, początkowo dostępny dla każdego wolnego człowieka, z czasem stał się zawodem dziedzicznym. Głównym zajęciem rycerzy był udział w wojnie przy boku władcy. Temu też celowi służyło wychowanie chłopców już od najmłodszych lat. Najpierw syn rycerza jako paź przebywał na dworze możnego pana, gdzie uczył się śpiewu, tańca, jazdy konnej i nabierał ogłady towarzyskiej. Między 12 a 15 rokiem życia zostawał giermkiem. Do jego obowiązków należało czyszczenie broni rycerza, udział w wyprawach wojennych, turniejach i polowaniach. Gdy giermek wykazał się męstwem na polu bitwy i znajomością rzemiosła wojennego, mógł być pasowany na rycerza. Ceremonii pasowania, której z czasem nadano religijny charakter, dokonywał król lub książę. Po złożeniu przez giermka uroczystej przysięgi, władca wręczał mu pas, miecz i ostrogi. Dużym powodzeniem wśród rycerzy cieszyły się polowania, turnieje, uczty i pojedynki. Znakami rodowymi rycerzy (na tarczach i chorągwiach) były herby. Posiadanie herbu było zaszczytnym wyróżnieniem rycerstwa spośród innych stanów.

Na zachodzie Europy, głównie we Francji, pod wpływem kultury dworskiej ukształtował się wzorzec idealnego rycerza, sławiony przez poezję rycerską. Zwyczaje te przyjęły się także w Polsce. Zgodnie z tymi ideałami rycerz powinien: dochować wierności swemu panu, bronić wiary, sprawiedliwości, służyć damom, opiekować się słabszymi, a nade wszystko bronić swego honoru i szukać sławy. Wojna miała być potwierdzeniem umiejętności i cnót rycerskich.

Czy wiesz, że...

Rycerzem „bez skazy i zmazy”, symbolem cnót rycerskich, słynącym z wielkiej odwagi i męstwa był Zawisza Czarny z Garbowa. Do historii przeszło związane z nim powiedzenie: polegać jak na Zawiszy.

Przemiany polityczne w Europie, wprowadzenie do walki nowych wojsk (zaciężnych), doprowadziły z czasem do przekształcenia się rycerstwa w szlachtę.

Sztuka gotycka

W XII wieku pojawił się we Francji nowy styl w architekturze, malarstwie i rzeźbie, zwany gotykiem. Styl ten zaczął się stopniowo rozpowszechniać w całej Europie, a w połowie XIII w. dotarł do Polski. Największy rozkwit architektury gotyckiej przypada u nas na wiek XIV. Sztuka gotycka nie służyła wyłącznie Kościołowi. Poza świątyniami i zamkami obronnymi, wznoszono także budowle świeckie na użytek publiczny w miastach - ratusze, domy bogatych mieszczan, mury miejskie, barbakany.

Nowe, nieznane dotąd rozwiązania techniczne pozwoliły na wznoszenie coraz wyższych budynków, o murach znacznie cieńszych, z wielkimi oknami. Jako materiału budowlanego zaczęto używać cegły, która całkowicie wyparła kamień. Budowle gotyckie (zwłaszcza kościoły)

są wysokie i smukłe. Sklepienia krzyżowo-żebrowe wspierają się na kolumnach. Z zewnątrz mury podparte są łukami przyporowymi (skarpami), co daje wrażenie lekkości budowli. Okna i drzwi zakończone są ostrymi łukami. W wielkich oknach znajdują się kolorowe witraże, które wpuszczają do wnętrza różnobarwne światło. Wdzięku budowlom gotyckim dodają wysokie, strzeliste wieże.

Do najwspanialszych zabytków gotyckich w Polsce należą m.in. katedry: w Gnieźnie, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu; kościoły:Mariacki w Krakowie, Najświętszej Marii Panny w Gdańsku. Inne zabytki to ratusze we Wrocławiu, Toruniu, Gdańsku, zamek krzyżacki w Malborku, Collegium Maius (najstarsza część uniwersytetu krakowskiego) i wiele innych.

Obok architektury gotyckiej rozwinęło się także malarstwo i rzeźba. Do dziś zachowały się wspaniałe rzeźby figuralne wykonane w drewnie. Zdobią one ołtarze wielu kościołów gotyckich. Najczęściej powtarzanym motywem była postać Matki Boskiej z Chrystusem (Pieta).

Najwspanialszym jednak dziełem późnego gotyku nie tylko w Polsce, ale i w Europie, jest ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim w Krakowie. Składa się on z pięciu części i przedstawia sceny z życia Rodziny Świętej. Wyrzeźbiony został w drewnie lipowym i zawiera ponad dwieście postaci.

Wit Stwosz był także wykonawcą nagrobka króla Kazimierza Jagiellończyka w katedrze wawelskiej oraz płyty nagrobnej arcybiskupa Zbigniewa Oleśnickiego w katedrze gnieźnieńskiej. Choć był Niemcem (pochodził z Norymbergi), większość życia spędził w Polsce i tu pozostawił potomnym swe największe dzieła.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij