Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej
Jesteś tutaj: Historia » Gimnazjum » Starożytność » Starożytny Rzym

Starożytny Rzym

Początki Rzymu

Najstarsze dzieje Rzymu nie są znane. Nie zachowały się bowiem żadne źródła historyczne, z których można by się dowiedzieć, kiedy i w jakich okolicznościach powstało państwo rzymskie.

Krążyły na ten temat różne legendy. Jedna z nich opowiada o braciach bliźniakach - Romulusie i Remusie.

Legenda o założeniu Rzymu

Prawowity król został podstępnie pozbawiony tronu przez brata. Aby zapewnić panowanie swoim dzieciom, okrutny władca przeznaczył bratanicę na westalkę. Tymczasem za sprawą boga Marsa powiła ona bliźnięta - Romulusa i Remusa. Na rozkaz króla włożono niemowlęta do wiklinowego kosza i wrzucono do Tybru, by z prądem rzeki popłynęły do morza. Dzieci jednak cudownie ocalały. Znalazła je wilczyca biegnąca do rzeki i nakarmiła własnym mlekiem. Wreszcie zaopiekował się nimi miejscowy pasterz. Kiedy chłopcy dorośli, dowiedzieli się o swoim królewskim pochodzeniu. Obalili podstępnego władcę i przywrócili tron dziadkowi. W miejscu, gdzie zostali cudownie uratowani, postanowili założyć nowe miasto. Podczas wznoszenia murów doszło do kłótni i bójki. Wówczas uniesiony gniewem Romulus zabił swego brata Remusa, gdy ten zuchwale ośmielił się przekroczyć granice przyszłego miasta.

Odtąd Romulus jako pierwszy król objął władzę w założonym przez siebie mieście, które nazwano na jego cześć Roma (Rzym). Miało to miejsce w 753 roku przed naszą erą.

Italia i jej mieszkańcy

W środkowej części Półwyspu Apenińskiego znajduje się kraina zwana Lacjum. Zamieszkiwali ją mówiący po łacinie Latynowie. Przez krainę tę płynie rzeka Tyber. W odległości około 25 kilometrów od ujścia Tybru do morza, na wzgórzu palatyńskim powstał Rzym. Z czasem Rzym z małej osady przekształcił się w duże miasto rozbudowane na siedmiu wzgórzach.

Italia

Półwysep Apeniński zamieszkiwały ludy różnego pochodzenia. W I w. p.n.e. w środkowej Italii dominującą pozycję zyskali Etruskowie. Ich pochodzenie nie jest znane, wiadomo natomiast, że był to lud o wysokim stopniu organizacji społecznej i znacznych osiągnięciach cywilizacyjnych. Etruskowie mieszkali na północ od Tybru. Budowali miasta, posiadali umiejętność wytopu żelaza i produkcji wyrobów z brązu, utworzyli własne państwo. Prowadzili wymianę handlową z Grekami i Fenicjanami, którzy mieli kolonie w Italii. Na podstawie badań archeologicznych wiadomo, że osada będąca początkiem Rzymu najprawdopodobniej istniała już w X w. p.n.e. Mieszkańcy jej walczyli z Etruskami i ponieśli porażkę. Dowodem na to jest fakt, że na początku XIII w. p.n.e. Rzymianami rządzili królowie etruscy.

Na południe i wschód od Latynów mieszkały jeszcze inne ludy, m.in. Grecy, którzy przybyli tu w czasach Wielkiej Kolonizacji. Ludność zajmowała się głównie rolnictwem i pasterstwem. Na żyznych glebach uprawiali zboża i warzywa. Sadzili także drzewa owocowe. Coraz większą rolę zaczęły odgrywać rzemiosło, handel i żegluga.

Rzym królestwem

Początkowo państwo rzymskie było monarchią. Według tradycji panowało w nim kolejno 7 królów (w rzeczywistości tylko trzej ostatni byli postaciami historycznymi). Pod koniec VI w. p.n.e. ostatni król pochodzenia etruskiego (Tarkwiniusz Pyszny) został wypędzony, a w Rzymie utworzono republikę. Odtąd obywatele przejęli odpowiedzialność za państwo, tj. rządzenie nim i bronienie go.

Najważniejsze informacje

Czas powstania Rzymu, położenie: zgodnie z legendą Rzym powstał w 753 roku p.n.e. nad rzeką Tyber. W ciągu kilku wieków z małej osady stał się Rzym (Roma) olbrzymim imperium na trzech kontynentach: w Europie, Afryce Północnej i Azji.

Ustrój: najpierw monarchia, potem republika, później cesarstwo.

Romulus, Remus, wilczyca kapitolińska: dwaj bliźniacy, synowie Rei Sylwii i boga wojny Marsa, wykarmieni przez wilczycę (posąg zwierzęcia znajdował się na Kapitolu, jednym ze wzgórz, na których leży Rzym). Romulus po zabiciu brata został pierwszym władcą miasta, które od jego imienia nazwano Rzym (Roma).

Republika rzymska

Pod koniec VI wieku przed naszą erą, po uwolnieniu się spod władzy Etrusków, Rzym stał się republiką.

Republika (po łacinie res publica) - rzecz publiczna, pospolita, wspólna dla wszystkich obywateli - rzeczpospolita.

Na czele państwa stało dwóch konsulów wybieranych przez zgromadzenie ludowe na okres jednego roku. Na nich przeszła cała władza królewska. Konsulowie kierowali bieżącą polityką państwa, dowodzili armią, a także, podobnie jak kiedyś królowie, powoływali senat.

Senat (z łaciny senex - starzec) składał się z 300 (później 600) członków, którzy swą godność piastowali dożywotnio. Zasiadali w nim doświadczeni i zasłużeni obywatele z najlepszych rodów rzymskich, którzy wcześniej pełnili ważne urzędy państwowe. Senat, czyli rada starszych miał prawo wypowiadania się w sprawach państwa.

Zgromadzenie ludowe decydowało o sprawach najważniejszych, np. o wojnie i pokoju, o nowych prawach itp. Nie mogło jednak zmieniać przedstawianych mu przez konsula wniosków ani wysuwać własnych. Uchwały te rozpatrywał i zatwierdzał potem senat.

W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa lub szczególnych trudności na wniosek senatu konsulowie powoływali dyktatora. Mógł on pełnić swoją funkcję najwyżej przez pół roku. Dyktator posiadał nieograniczoną władzę, a od jego decyzji nie było odwołania.

Zadaniem trybuna ludowego było bronienie interesów ludzi ubogich przez nadużyciami urzędników. Przysługiwało mu prawo weta, czyli sprzeciwu wobec uchwał senatu i zarządzeń urzędników, jeśli uznał je za szkodliwe dla ludu. Osoba pełniąca ten urząd była nietykalna.

W ciągu kilku wieków istnienia republiki dokonywały się w organizacji państwa rzymskiego liczne przemiany. Utworzono wiele nowych urzędów, którym przekazano niektóre z uprawnień konsula. Sprawami sądownictwa zajmowali się pretorzy. Do obowiązków cenzora należało przeprowadzanie cenzusu, czyli spisu wolnej ludności, wycena jej majątków, ustalanie listy senatorów oraz nadzór nad obyczajami. Kwestor zajmował się finansami państwa. Edylowie zajmowali się dostawami żywności i organizacją igrzysk.

Ludność wolna dzieliła się na patrycjuszy i plebejuszy.

Patrycjusze było to uprzywilejowana warstwa społeczna, bogaci obywatele rzymscy. Posiadali oni pełne prawa polityczne oraz wyłączne prawo piastowania urzędów (tylko oni mogli zostawać najwyższymi urzędnikami, kapłanami, oficerami w armii). Spośród patrycjuszy wybierano członków senatu.

Plebejusze - rolnicy, kupcy, rzemieślnicy - byli grupą społeczną wywodzącą się z podbitej ludności i przybyszów osiedlających się w Rzymie. Była to ludność wolna, lecz nieposiadająca żadnych praw politycznych. Początkowo nie mieli praw obejmowania urzędów państwowych. W armii służyli w piechocie.

Między plebejuszami a patrycjuszami dochodziło nieraz do konfliktów, w wyniku czego plebejusze uzyskali pewne, niewielkie zresztą prawa (od III w. p.n.e.).

Wojsko rzymskie

Najważniejszym i zaszczytnym obowiązkiem obywateli rzymskich była służba wojskowa. Powoływany był do niej w czasie wojny ten, kto ukończył 17 rok życia. Wojsko rzymskie składało się z legionów liczących po około cztery tysiące żołnierzy. Podstawą legionów była piechota (ciężkozbrojna i lekkozbrojna). Legionowi towarzyszyła również jazda (około 300 wojowników).

Wojsko rzymskie było armią dobrze zorganizowaną i zdyscyplinowaną.

Najważniejsze informacje

Powstanie republiki: pod koniec VI w. p.n.e. władza królewska przeszła w ręce dwóch konsulów, wybieranych przez zgromadzenie ludowe na okres jednego roku. Najważniejszą rolę w państwie pełnił senat liczący 300 członków, którzy zajmowali stanowisko we wszystkich sprawach państwowych.

Warstwy społeczne: patrycjusze (bogaci obywatele rzymscy o pełni praw politycznych i możliwości zasiadania w senacie), plebejusze (ludność podbita i przybysze osiedlający się w Rzymie, wolni, ale pozbawieni praw politycznych).

Legiony: rzymskie oddziały wojskowe. Obywatele rzymscy mieli obowiązek służby w legionach, co uważano za zaszczyt. W razie niebezpieczeństwa państwa powoływano dyktatora, któremu oddawano całość władzy.

Rzym podbija Italię

Początkowo wpływy rzymskie ograniczały się jedynie do najbliższych okolic Rzymu. Następnie Rzymianie rozpoczęli wojny ze swoimi sąsiadami. Trwały one przez dwa wieki (V i IV w. p.n.e.) i zakończyły się podbojem Latynów i Etrusków. Po opanowaniu środkowej Italii Rzym przystąpił do walki z miastami greckimi na południu Półwyspu Apenińskiego. Wojny te prowadzone były ze zmiennym szczęściem, zakończyły się jednak podporządkowaniem kolonii greckich (tzw. Wielkiej Grecji).

Wojny Rzymu z Kartaginą

Kartagina założona została przez Fenicjan w VIII wieku p.n.e. Początkowo było to niewielkie miasto handlowe i port w Afryce Północnej. W końcu VI wieku p.n.e. Kartagina wyrosła na stolicę potężnego państwa. Jej rozległe terytorium obejmowało wybrzeża Afryki Północnej, zachodnią Sycylię, Sardynię i Korsykę. Rywalizacja Kartaginy i Rzymu, dwóch największych potęg śródziemnomorskich, stała się przyczyną wojen punickich.

Punijczycy (Fenicjanie) - tak Rzymianie nazywali mieszkańców Kartaginy.

Rzym stoczył z Kartaginą trzy wojny punickie.

Pierwsza wojna punicka (lata 264-241 p.n.e.) toczyła się o Sycylię. W wyniku tej wojny Rzymianie opanowali Sycylię i zdobyli przewagę na morzu. Kartagina musiała zapłacić Rzymowi wysokie odszkodowanie wojenne.

Kartagińczycy, wyparci przez Rzymian z Sycylii, podporządkowali sobie znaczną część Hiszpanii.

Druga wojna punicka (lata 218-201 p.n.e.)

Wódz kartagiński Hannibal wyruszył z Hiszpanii i zaczął przedzierać się przez Alpy, by od północy zaatakować Rzymian. Zaskoczenie było ogromne, ponieważ nikt nie spodziewał się ataku od tej strony. Kartagińczycy odnieśli kilka zwycięstw nad Rzymianami. Do decydującej bitwy doszło pod Kannami (216 r. p.n.e.). Zakończyła się ona druzgocącą klęską Rzymian. Na stronę Hannibala przeszła wówczas znaczna część sprzymierzeńców rzymskich. Dopiero po kilku latach sytuacja uległa zmianie. Rzymianie opanowali sprzymierzone z Kartaginą miasta i odcięli Hannibala od oczekiwanej pomocy. Wojska rzymskie dowodzone przez Scypiona Starszego (zwanego Afrykańskim) przedostały się do Afryki, by tam zadać przeciwnikowi decydujący cios. Hannibal opuścił wtedy Italię i pospieszył do Kartaginy. W 202 roku w bitwie pod Zamą Rzymianie rozgromili wojska Hannibala i zmusili Kartaginę do zawarcia pokoju.

Kartagina musiała oddać Rzymowi wszystkie posiadłości poza Afryką, wydać flotę i zapłacić odszkodowanie wojenne.

Trzecia wojna punicka (lata 149-146 p.n.e.)

Miała wyłącznie zaborczy charakter, ponieważ Kartagina nie stanowiła już dla Rzymu zagrożenia. W 146 roku p.n.e. Kartagina została zdobyta przez Scypiona Młodszego (wnuka Scypiona Afrykańskiego). Miasto zburzono, ziemię zaorano, a mieszkańców sprzedano w niewolę.

Najważniejsze informacje

Wojny punickie: rywalizacja Kartaginy i Rzymu o panowanie nad Morzem Śródziemnym stała się przyczyną trzech wojen, w wyniku których Rzym zdobył olbrzymie posiadłości w basenie Morza Śródziemnego.

Los Kartaginy: została zrównana z ziemią w 146 r. p.n.e., a jej mieszkańcy wzięci w niewolę. Rzymianie nie chcieli pozostawić po niej jakiegokolwiek śladu, pamiętając druzgocącą klęskę, jaką zadał im Hannibal, bohaterski wódz kartagiński, w bitwie pod Kannami.

Imperium rzymskie

Prowincje rzymskie

Podbite przez Rzymian ziemie leżące poza Italią to prowincje (pierwszą prowincją rzymską była Sycylia). Rządzili w nich namiestnicy. Posiadali oni bardzo dużą władzę. Od ich decyzji nie było odwołania. Prowincje przynosiły Rzymowi olbrzymie zyski. Dostarczały żywności, niewolników i pieniędzy. Namiestnicy ściągali od ludności wielkie podatki, nakładali samowolnie opłaty, pobierali łapówki, grabili dzieła sztuki. W prowincjach przebywały wojska rzymskie, których utrzymanie należało do obowiązków mieszkańców.

Skargę na namiestnika, dopuszczającego się samowoli i zdzierstw, można było złożyć dopiero wtedy, gdy zakończył on już urzędowanie w prowincji. Było to jednak bezcelowe, ponieważ sądy rzymskie najczęściej brały w obronę swoich urzędników.

Najważniejsze informacje

Imperium Romanum: Rzymianie podbili Afrykę Północną, Hiszpanię, Macedonię, Grecję, ziemie w Azji Mniejszej i na Bliskim Wschodzie, Egipt. W wyniku tych podbojów Rzym stał się olbrzymim państwem, nazywanym imperium rzymskim.

Prowincje: obszary podbite stawały się prowincjami Rzymu, w których panowali namiestnicy. Prowincje przynosiły Rzymowi olbrzymie zyski.

Niewolnictwo w Rzymie. Powstanie Spartakusa

W żadnym starożytnym państwie niewolnictwo nie było tak bardzo rozwinięte jak w Rzymie. Stałym i niewyczerpanym źródłem napływu niewolników były wojny zaborcze. Wzrost liczby niewolników sprawiał, że ich praca stawała się tania i bardziej opłacalna niż praca ludziwolnych. Niewolnicy pozbawieni byli wolności i wszelkich praw. Ich los zależał wyłącznie od właściciela. Pan posiadał w stosunku do niewolnika prawo życia i śmierci. Niewolnicy nie mogli zawierać małżeństw ani posiadać jakiejkolwiek własności. W przypadku popełnienia przestępstwa byli bardzo surowo karani. Zatrudnieni byli głównie na roli, w kopalniach i kamieniołomach, a także jako służba domowa. Młodzi, zdrowi i silni niewolnicy trafiali do szkoły gladiatorów (gladius - miecz). Uczono w nich walki na miecze, włócznie, posługiwania się siecią i trójzębem. Gladiatorzy byli to ludzie przeznaczeni na śmierć. Brali udział w walkach na arenach cyrkowych jako zapaśnicy, by dostarczać rozrywek obywatelom rzymskim.

Położenie niewolników w Rzymie było o wiele gorsze niż niewolników w Grecji.

Powstanie Spartakusa (73-71 r. p.n.e.)

Źródła pozyskiwania niewolników:

- napady pirackie

- ludzie, którzy popadli w niewolę za długi

- jeńcy wojenni

- sprzedaż dzieci

- dziecko urodzone przez niewolnicę.

Rosnący wyzysk niewolników sprawiał, że coraz częściej zrywali się do walki przeciwko swoim właścicielom. W 73 roku przed naszą erą doszło do wybuchu największego w dziejach Rzymu powstania niewolników. Jego przywódca Spartakus (z pochodzenia Trak) był gladiatorem. Po wykryciu spisku w szkole gladiatorów Spartakus wraz z siedemdziesięcioma niewolnikami schronił się na stokach Wezuwiusza, gdzie odpierał ataki. Zwycięstwa nad oddziałami rzymskimi sprawiły, że do powstania przyłączali się zbiegli od swych panów niewolnicy. W niedługim czasie Spartakus zebrał wielotysięczną armię. Bunt niewolników ogarnął całą środkową i południową Italię. Wywołało to w Rzymie wielkie zaniepokojenie. Właściciele niewolników domagali się zmobilizowania wszystkich sił, by przywrócić porządek w państwie. Wkrótce Rzymianie zgromadzili olbrzymie wojska i przystąpili do tłumienia powstania. Brak zgody wśród przywódców i podział szeregów powstańczych doprowadziły do rozbicia oddziałów buntowniczych przez armię rzymską dowodzoną przez Marka Krassusa. W bitwie poległ dzielnie walczący do samego końca Spartakus. Śmierć wodza niewolników oznaczała ostateczny upadek powstania. Z pokonanymi buntownikami Rzymianie obeszli się w okrutny sposób. Około sześciutysięcy schwytanych po bitwie niewolników ukrzyżowano wzdłuż drogi wiodącej do Rzymu.

Najważniejsze informacje

Niewolnictwo w Rzymie: niewolnicy rzymscy byli pozbawieni wszelkich praw, właściciel niewolnika posiadał wobec niego prawo życia i śmierci. Ich napływowi sprzyjały prowadzone przez Rzym wojny zaborcze.

Powstanie niewolników: lata 73-71 p.n.e., wódz: Spartakus, powstańcy zostali rozgromieni przez wojska rzymskie pod wodzą Marka Krassusa. Było to największe powstanie niewolników w Rzymie.

Państwo rzymskie - cesarstwem

Ustrój republikański spełniający swe zadanie w czasach, gdy Rzym był małym państwem, okazał się niesprawny, gdy Rzym stał się imperium. W I wieku p.n.e. republika rzymska zaczęła przeżywać kryzys. Złożyło się na to wiele przyczyn.

Senat rzymski był za słaby, nieprzystosowany do roli wynikającej z powiększenia się terytorium państwa. Wojny powodowały, że rosło znaczenie wodzów, którzy nie chcieli podporządkować się prawom republiki. Rywalizacja wodzów o władzę często prowadziła do wyniszczających kraj wojen domowych. Doprowadzało to do ruiny gospodarstw chłopskich. Ich ziemię często zagarniali możni, powiększając swe majątki (latyfundia). Chłopi, pozbawieni środków do życia, przenosili się do miasta. Powiększali tym samym liczbę biedoty korzystającej z pomocy państwa. Praca niewolników stawała się coraz mniej wydajna. Wzrost ucisku powodował niechęć i bunty niewolników. Olbrzymie państwo potrzebowało stałej armii. Wojsku nadano zatem charakter zawodowy, tym samym zmniejszając liczbę chłopów w legionach. Mimo zdecydowanego sprzeciwu ze strony zwolenników republiki, zmiana systemu rządów była więc nieunikniona.

W I wieku p.n.e. najwybitniejszym wodzem rzymskim został Gajusz Juliusz Cezar. Wsławił się podbojem Galii (dzisiejszej Francji). Dotarł nawet na wyspy brytyjskie. Cezar pokonał wszystkich swoich rywali i został jedynym władcą państwa (jedynowładcą). Otrzymał urząd dożywotniego dyktatora. Był naczelnym wodzem. Zarządzał skarbem państwa. Przeprowadził zmiany w senacie. Skupił w swoich rękach niemal całą władzę.

Czy wiesz, że...

Powiedzenia: „kości zostały rzucone” (Alea iacta est) i „przekroczyć Rubikon” przypisuje się Cezarowi. Oznaczają one podjęcie po długim namyśle nieodwołalnej decyzji lub decydującego kroku.

Juliusz Cezar przeprowadził reformę kalendarza rzymskiego (co 4 lata wprowadzono rok przestępny, dłuższy o 1 dzień). Kalendarz juliański obowiązywał w Europie do XVI w., a w Rosji do 1917 roku.

Zawziętymi wrogami Cezara byli republikanie, którzy w 44 roku p.n.e. zawiązali spisek i dokonali udanego zamachu na jego życie. Spiskowcy nie zdołali jednak uratować republiki. Po śmierci Cezara rozpoczęła się wojna domowa. Zwycięsko wyszedł z niej Oktawian (krewny Cezara), który pokonał Marka Antoniusza. Oktawian August stał się jedynowładcą (31 r. p.n.e.). Państwo rzymskie przestało być republiką, stało się cesarstwem.

Cała władza przeszła w ręce Oktawiana Augusta, który przyjął tytuł cezara. Utrzymane zostały wprawdzie niektóre instytucje polityczne z okresu republiki, ale odgrywały one teraz mniejszą rolę niż dawniej. Zgromadzeń monarcha już nie zwoływał, a senat liczył się z jego wolą. Oktawian uzyskał prawo kontroli nad namiestnikami prowincji, co w znacznym stopniu przyczyniło się do ukrócenia ich samowoli. Wprowadzenie zawodowej armii zapewniało bezpieczeństwo państwa przed najazdami sąsiednich ludów. Po zakończeniu wojen zapanował w cesarstwie rzymskim długotrwały pokój (pax romana - pokój rzymski).

U schyłku III w. cesarz Dioklecjan zerwał z pozorami władzy republikańskiej. Skupił w swoim ręku władzę ustawodawczą i wojskową. Władcę otoczono ogromnym kultem, wprowadzono na dworze ceremoniał na wzór monarchii Wschodu.

Najważniejsze informacje

Gajusz Juliusz Cezar: wódz rzymski - podbił Galię, otrzymał tytuł dożywotniego dyktatora i w praktyce stał się władcą państwa. Zginął w 44 r. p.n.e. w wyniku zamachu.

Wojna domowa: rozpoczęła się po śmierci Cezara, zwyciężył w niej Oktawian August, który pokonał Marka Antoniusza. Przyjął on tytuł cezara i stał się władcą Rzymu, który przestał być republiką i stał się cesarstwem.

Kultura starożytnego Rzymu

W historii rozwoju kultury starożytnego Rzymu można wyróżnić trzy okresy:

1) wpływy greckie od II wieku p.n.e.,

2) własne osiągnięcia Rzymian,

3) przejmowanie kultury, obyczajów i języka łacińskiego przez ludy podbite (romanizacja prowincji).

Rzymianie dość wcześnie zetknęli się z kulturą grecką i wywarła ona na nich olbrzymi wpływ. Po podboju Grecji zainteresowanie to wzrosło jeszcze bardziej. Bogaci Rzymianie uczyli swe dzieci języka greckiego i wyprawiali na studia do miast greckich. Na język łaciński tłumaczono dzieła poetów i filozofów.

Wpływy greckie zaznaczyły się także w architekturze i sztuce. Rzymianie nie byli wyłącznie naśladowcami wielkich mistrzów - Greków. Sami także wnieśli do kultury ogromny wkład. Dużą ich zasługą było opracowanie prawa (tzw. prawo 12 tablic) tak doskonałego, że stało się ono potem wzorem dla innych społeczeństw. Prawo to było bardzo surowe (dura lex, sed lex - twarde prawo, ale prawo) i z upływem stulecia stare okrutne przepisy zastępowano nowymi, łagodniejszymi.

Rzymianie dbali również o rozwój oświaty. Oprócz nauczania początkowego utworzyli siedmioletnią szkołę średnią, w której każdy rok poświęcony był nauce innego przedmiotu. Przyczyniło się to do lepszej znajomości łaciny i greki.

Władca (Oktawian August) roztaczał często opiekę nad poetami i uczonymi. Dzieła poetów rzymskich: Wergiliusza, Horacego i Owidiusza znane są do dziś. Wśród historyków zasłynęli Liwiusz i Tacyt. Wysoki poziom osiągnęła filozofia, matematyka i astronomia (cyfry rzymskie, kalendarz juliański).

W dziedzinie budownictwa Rzymianie naśladowali grecki sposób planowania miast. Na skrzyżowaniu dwóch głównych ulic znajdował się duży plac zwany forum. Najbardziej znane było Forum Romanum. Znajdowały się na nim wspaniałe świątynie i gmachy publiczne (archiwum, bazylika, łaźnie, czyli termy), pełne kolumn, rzeźb i płaskorzeźb. Do najpiękniejszych budowli zaliczyć należy: Koloseum, Panteon (świątynia wszystkich bogów), łuki triumfalne i amfiteatr.

Rzymianie okazali się dobrymi budowniczymi. Potrafili rozwiązać problem zaopatrzenia w wodę dużych miast, doprowadzając ją akweduktami (wodociągami), często z odległych górskich źródeł i strumieni.

Akwedukt

Dużą wagę przywiązywali do budowy dróg i mostów. Drogi rzymskie, brukowane (niektóre zachowały się do dziś) prowadziły ze stolicy do wszystkich prowincji olbrzymiego imperium. Stąd powiedzenie: wszystkie drogi prowadzą do Rzymu.

Zachodnie prowincje cesarstwa coraz mocniej zespalały się z Rzymem. Przenikała tam kultura rzymska, obyczaje i język łaciński. Obywatelstwo rzymskie nadawano często nie tylko pojedynczym osobom, ale także całym krajom.

Przejmowanie kultury i obyczajów rzymskich oraz języka łacińskiego przez ludność prowincji nazywamy romanizacją

Wierzenia religijne w państwie rzymskim

Bogowie Rzymian

Rzymianie, podobnie jak inne ludy starożytne, wierzyli w wielu bogów. Swe bóstwa otaczali wielką czcią, choć nie stawiali im świątyń ani posągów. Zmieniło się to z czasem pod wpływem wierzeń etruskich i greckich.

Swoich bogów zaczęli utożsamiać z bogami Greków, a także oddawać cześć bogom dotychczas nieznanym. Szczególnym kultem otaczali tzw. Trójcę Kapitolińską, mającą swą świątynię na Kapitolu.

Najwyższym bogiem był Jowisz (Jupiter), bóg nieba i pogody, utożsamiany z greckim Zeusem. Towarzyszyły mu Junona (Hera) i Minerwa (Atena). Wielkim szacunkiem darzono boga wojny Marsa, który był ojcem Romulusa, założyciela Rzymu. Ogniskiem domowym opiekowała się bogini Westa. W jej świątyni stale płonął święty ogień, symbol trwałości państwa rzymskiego. Kapłanki zwane westalkami czuwały, by ognisko nie zgasło. Zgaśnięcie świętego ognia uważano bowiem za złowróżbny znak dla Rzymu.

Stosunek Rzymian do wierzeń ludów imperium

Powstanie wielkiego imperium przyczyniło się do przemian w życiu religijnym jego mieszkańców. Ludy zamieszkujące prowincje rzymskie miały własne obrzędy religijne i bóstwa, którym oddawały kult. Władze rzymskie pogodziły się z istnieniem różnych wierzeń w swoim państwie i odnosiły się do nich tolerancyjnie.

Najważniejsze informacje

Osiągnięcia starożytnych Rzymian: opracowanie prawa, stworzenie dzieł historycznych (Liwiusz, Tacyt), doskonałe budowle: akwedukty (wodociągi), drogi, mosty, termy (łaźnie), rozwój filozofii, matematyki (cyfry rzymskie), astronomii (kalendarz juliański).

Religia: politeizm, najważniejsi bogowie rzymscy (większość z nich przejęto od Greków) - Jowisz, Junona, Minerwa, Mars, Westa. Rzymianie pozwalali ludom podbitym zachować i kultywować ich własne wierzenia, a nawet sami przyjmowali nowych bogów.

Romanizacja: przejmowanie kultury i obyczajów rzymskich oraz języka łacińskiego przez ludność prowincji rzymskich.

Powstanie i rozwój chrześcijaństwa

W I wieku przed naszą erą Palestyna stała się jedną z prowincji rozległego imperium rzymskiego. Obce panowanie, wysokie podatki i obecność wojsk rzymskich budziły wielkie niezadowolenie mieszkańców Palestyny - Żydów. Z wrogością odnosili się oni do Rzymian, których obyczaje i wierzenia pozostawały w głębokiej sprzeczności z ich wiarą. Żydzi uważali się bowiem za naród wybrany przez Boga, który zlituje się nad nieszczęśliwym ludem i ześle na ziemię Wyzwoliciela (Mesjasza).

Na czasy panowania cesarza Oktawiana Augusta przypadło narodzenie Jezusa Chrystusa. Uważany on był za Syna Bożego, który przywróci Królestwo Izraela. Głosił, że wszyscy ludzie są dziećmi jednego Boga--Ojca, przeznaczonymi do życia wiecznego po śmierci. Aby osiągnąć Królestwo Boże muszą żyć godnie i sprawiedliwie, kochać bliźnich, otaczać opieką biednych i pokrzywdzonych oraz przestrzegać jego nauk. Chrystus skupił wokół siebie grono uczniów - apostołów, którzy wiernie podążali za nim, pomagając mu w głoszeniu słowa bożego.

Wzniosłe i głębokie zasady nowej wiary przemawiały do serc i umysłów ludzi niezależnie od ich pochodzenia i narodowości. Wyznawcami Jezusa z Nazaretu byli przeważnie ludzie ubodzy i niewolnicy, którzy nie mogli liczyć na poprawę swego losu i sprawiedliwość na ziemi. Zasady głoszone przez Chrystusa przynosiły im pociechę i nadzieję. Męczeńska śmierć Jezusa nie przerwała działalności jego uczniów.

Organizacja chrześcijan

Chrześcijanie tworzyli związki zwane gminami. Początkowo były one nieliczne, potem coraz większe. Do gminy mogli należeć nie tylko Żydzi, ale i ludzie innej narodowości. Członkowie gminy odprawiali wspólne modlitwy, spożywali wspólny posiłek (agape) i wspierali się wzajemnie w potrzebie. Na czele gmin stali biskupi, którym podporządkowani byli kapłani. Biskupi zajmowali się nauczaniem, udzielali chrztu, odprawiali msze, wspomagali biednych.

Chrześcijanie nie chcieli okazywać czci boskiej cesarzom. Nie brali udziału w uroczystościach religijnych ani w składaniu ofiar. Nie przychodzili na widowiska cyrkowe czy walki gladiatorów. To wszystko budziło podejrzenia i niechęć do nich sporej części społeczeństwa, a także samych cesarzy, którzy uznali, że chrześcijaństwo należy tępić. Prześladowani chrześcijanie chronili się w katakumbach. Były to podziemne cmentarze składające się z długich korytarzy i krypt, w których grzebano zmarłych. Przywiązanie chrześcijan do swej wiary, spokój i opanowanie, z jakim znosili męczeńską śmierć, budziły podziw i szacunek. Chrześcijanie zjednywali sobie wciąż nowych zwolenników i rozszerzali swe wpływy na całe imperium rzymskie. Prześladowania chrześcijan ustały dopiero z początkiem IV wieku, kiedy to cesarz Konstantyn Wielki wydał w roku 313 edykt (rozporządzenie) zezwalający na swobodne wyznawanie tej religii. Pod koniec IV wieku chrześcijaństwo stało się religią panującą w państwie rzymskim.

Powstanie Kościoła

Wyznawcy Chrystusa tworzyli wspólnotę zwaną Kościołem. Na czele Kościoła stał biskup wybrany przez wiernych. Z czasem biskupi Rzymu uznali, że im, jako następcom Świętego Piotra - założyciela Kościoła rzymskiego, przysługuje władza zwierzchnia nad innymi biskupami i wszystkimi chrześcijanami.

Biskupi stali na czele diecezji. Podlegali im kapłani, diakoni (zajmowali się sprawami materialnymi) i subdiakoni. Stolice biskupie nazywano patriarchatami. Najważniejsze decyzje podejmowały zgromadzenia biskupów - synody (rozstrzygały spory doktrynalne, zajmowały się sprawami liturgii i organizacją Kościoła). Od IV wieku odbywały się sobory, czyli zgromadzenia biskupów całego Kościoła.

W pracach Kościoła nad szerzeniem wiary wśród pogan uczestniczyli misjonarze. Rozwinęło się także życie zakonne (z pustelniczego). W VI wieku we Włoszech powstał pierwszy zakon. Był to zakon benedyktynów, założony przez św. Benedykta na Monte Cassino.

Najważniejsze informacje:

Narodziny Chrystusa: za czasów panowania Oktawiana Augusta, w Palestynie. Narodziny Chrystusa rozpoczęły nową rachubę czasu w dziejach ludzkości.

Nowa religia: zwolennikami chrześcijaństwa byli przede wszystkim niewolnicy i biedota ze względu na zasady równości i braterstwa wszystkich ludzi - dzieci jednego Boga. Przez długi czas chrześcijanie byli w Rzymie prześladowani.

Edykt Konstantyna Wielkiego: 313 r., przyzwolenie na swobodne wyznawanie religii chrześcijańskiej.

Upadek cesarstwa rzymskiego

Przez pierwsze dwa wieki istnienia cesarstwa większość jego mieszkańców żyła w pokoju i dostatku. Sprzyjało to rozwojowi gospodarczemu i kulturalnemu prowincji rzymskich. Rzym zrezygnował z dalszych podbojów i prowadził politykę mającą na celu utrwalenie dotychczasowych zdobyczy.

Największy zasięg terytorialny osiągnęło imperium w II wieku naszej ery, za panowania cesarza Trajana. Obejmowało ono olbrzymi obszar w basenie Morza Śródziemnego. Na północy sięgało po Ren i Dunaj, na południu po wybrzeża północnej Afryki z Egiptem oraz Syrię i Palestynę na wschodzie.

W III wieku okres pokoju bezpowrotnie minął. Państwu rzymskiemu zaczęły zagrażać nadciągające od wschodu plemiona barbarzyńskie. Rzymianie musieli staczać z nimi ciężkie boje. W II połowie IV wieku nastąpiła dalsza fala wędrówek ludów: Gotów, Wandalów i Hunów. Barbarzyńcy wdzierali się na tereny imperium rzymskiego, grabiąc i pustosząc je straszliwie. Władcy rzymscy, bezsilni wobec najazdów plemion germańskich, pozwalali im osiedlać się w granicach państwa rzymskiego. Sytuacja Rzymu była bardzo trudna. Brakowało pieniędzy na utrzymanie licznej armii, coraz częściej dochodziło do walk o władzę cesarską, pogłębiał się kryzys gospodarczy. To wszystko przyczyniało się do osłabienia potężnego niegdyś imperium.

Konstantyn Wielki przekształcił dawną kolonię grecką Bizancjum w drugą stolicę cesarstwa i nazwano ją Konstantynopolem. Mimo dwóch stolic państwo było jedno. Jednak następcom Konstantyna Wielkiego było coraz trudniej zarządzać całym terytorium.

Sprawowanie władzy przez jedną osobę stawało się niemożliwe. W 395 roku cesarz Teodozjusz Wielki dokonał podziału państwa rzymskiego pomiędzy swoich synów na cesarstwo zachodniorzymskie i cesarstwo wschodniorzymskie.

W 476 roku wódz armii germańskiej Odoaker wtargnął do Rzymu, pozbawił tronu ostatniego cesarza rzymskiego i ogłosił się królem Italii. Cesarstwo zachodniorzymskie przestało istnieć.

395 rok (podział cesarstwa rzymskiego)
cesarstwo zachodniorzymskie cesarstwo wschodniorzymskie (cesarstwo bizantyjskie)
Rzym
476 - upadek
Bizancjum (Konstantynopol)
1453 rok - upadek

Najważniejsze informacje

Podział państwa rzymskiego: dokonał go cesarz Teodozjusz Wielki, który w 395 r. podzielił państwo na cesarstwo zachodniorzymskie (stolica - Rzym) i wschodniorzymskie (stolica - Bizancjum, stąd inna nazwa: cesarstwo bizantyjskie).

Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego: w 476 r. Rzym został zaatakowany przez germańskie plemiona pod wodzą Odoakra, który pozbawił tronu ostatniego cesarza rzymskiego.

Ostatnio oglądane

Ostatnio oglądane
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij