Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Reformacja i kontrreformacja w Polsce

Ważne wydarzenia polityczne i społeczne w Europie zawsze miały wpływ na to, co działo się w Polsce. Nie inaczej było również w przypadku reformacji, której początek dało publiczne wystąpienie Marcina Lutra w 1517 roku.

Podobnie jak to miało miejsce w wielu innych krajach, również w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim uwidoczniła się w XVI wieku duża niechęć znacznej części ludności do Kościoła. Przyczyn tego stanu rzeczy było wiele. Niewygodna dla tych, którzy żyli z rolnictwa była pobierana przez Kościół dziesięcina. Raziło wielkie bogactwo Kościoła i jego najwyższych dostojników. Nie podobał się sposób życia duchownych. Bardzo krytycznie oceniano ich poziom intelektualny. Drażniły uzyskiwane przez Kościół przywileje, zwłaszcza te, które zwalniały duchowieństwo z obowiązku płacenia podatków. Strach budziły uprawnienia sądów kościelnych i ich postępowanie wobec osób świeckich. Krytykowano posługiwanie się podczas odprawiania nabożeństw i sporządzania dokumentów kościelnych niezrozumiałą dla wiernych łaciną. Coraz częściej domagano się tłumaczenia Biblii na język polski.

Te i inne czynniki powodowały, że działania reformacyjne zyskały na ziemiach polskich dużą popularność. Religijne „nowinki” przyjmowały się zarówno wśród mieszczan, jak i wśród szlachty. Podatni na nie byli też niektórzy księża i zakonnicy.

Nauka Lutra rozpowszechniła się na dużą skalę na terenie Prus Królewskich i w Wielkopolsce. Jej zwolenników nie brakowało też w innych regionach kraju.

Jeszcze większą popularność zyskał sobie zarówno w Polsce, jak i na Litwie kalwinizm. W połowie XVI wieku znaczna część szlachty upodobała sobie to wyznanie, odchodząc od idei niemieckiego luteranizmu. Można było już wtedy dostrzec oznaki kształtowania się Kościoła kalwińskiego w Polsce. Wyznanie to stało się też bliskie tzw. „braciom czeskim”. Byli to przybyli z Czech zwolennicy czeskiego reformatora Jana Husa, którego za podejmowane próby naprawy Kościoła spalono w 1415 roku na stosie.

W latach 1562-1565 doszło do podziału polskiego Kościoła kalwińskiego. Wyodrębnił się wtedy zbór większy kalwiński i zbór mniejszy ariański. Arianie, których nazywano też „braćmi polskimi” nawiązywali w swoich naukach do początków chrześcijaństwa. Sprzeciwiali się podstawowym dogmatom, czyli prawdom głoszonym przez Kościół katolicki. Nie uznawali przede wszystkim dogmatu o Trójcy Świętej. Opowiadali się za udzielaniem sakramentu chrztu osobom dorosłym. Byli zwolennikami równości i sprawiedliwości społecznej oraz przeciwnikami jakichkolwiek wojen.

Luteranizm i kalwinizm objęły swoim zasięgiem znaczną część ludności. Nowe wyznanie przyjęli nie tylko liczni mieszczanie, ale też mniej więcej co szósty szlachcic. Wśród protestantów byli przedstawiciele najznakomitszych polskich i litewskich rodów magnackich.

Przez pewien czas ważyły się losy Kościoła katolickiego w Polsce. Jednak widoczny brak jedności w działaniach polskich protestantów mocno hamował działania reformacyjne. Przyjęcie przez polskich duchownych oraz króla i senat postanowień uchwalonych na soborze trydenckim (trwał od 1545 do 1563 roku) oznaczało rozpoczęcie działań kontrreformacyjnych. Bardzo aktywną działalność w tym względzie podejmowali kolejni papiescy nuncjusze oraz warmiński biskup (późniejszy kardynał) Stanisław Hozjusz. Ich działania ułatwiały te postanowienia soboru, które mówiły o zdyscyplinowaniu duchownych i konieczności kształcenia księży w seminariach w celu podniesienia poziomu intelektualnego ludzi decydujących o losach Kościoła. Szlachtę uspokoiła trochę obietnica, że starostowie nie będą się zajmowali wykonywaniem wyroków sądów kościelnych dotyczących wyznawania wiary i składania dziesięciny.

W 1564 roku kardynał Hozjusz sprowadził na ziemie polskie zakon jezuitów, których król Zygmunt August otoczył troskliwą opieką. W następnych latach zakon ten w znacznym stopniu opanował polskie szkolnictwo, kształtując u wychowanków swoich szkół poglądy zgodne z prawdami głoszonymi przez Kościół.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij