Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Przemiany cywilizacyjno-kulturowe w 2 poł. XX wieku

Rewolucja naukowo-techniczna

W latach 40. XX w. przemiany w nauce i technice nabrały przyspieszenia. Proces ten, trwający do dziś, nazwano rewolucją naukowo-techniczną. Badania naukowe rozwinęły się na niespotykaną wcześniej skalę, a ich rezultaty błyskawicznie znajdują zastosowanie w życiu codziennym.

Osiągnięcia konstrukcyjne z dziedziny lotnictwa zastosowano po wojnie w lotnictwie cywilnym. Upowszechnił się transport lotniczy, do obsługi ruchu pasażerskiego weszły samoloty odrzutowe. W 1961 r. odbył się pierwszy lot kosmiczny (radziecki kosmonauta Jurij Gagarin okrążył Ziemię). W 1969 amerykański astronauta Neil Armstrong jako pierwszy człowiek w dziejach stanął na Księżycu.

W 1946 r. w USA skonstruowany został pierwszy komputer (zajmował powierzchnię 140 m2 i ważył 30 ton). Prace nad miniaturyzacją, tj. zmniejszaniem wymiarów urządzeń technicznych przy zachowaniu wszystkich ich poprzednich właściwości, pozwoliły na produkcję stosunkowo tanich i niedużych komputerów i urządzeń elektronicznych. W latach 80. zaczęły się rozpowszechniać komputery osobiste (ang. PC - personal computers). Przełomowe znaczenie miało połączenie pojedynczych komputerów w sieć, co umożliwiło szybszą niż kiedykolwiek przedtem wymianę informacji.

Komputeryzacja i automatyzacja pozwalają na oszczędność energii i coraz doskonalszą organizację produkcji, dzięki czemu ceny wyrobów uległy obniżeniu. Zmalała rola tradycyjnych gałęzi gospodarki przemysłowej (górnictwa, hutnictwa, przemysłu metalurgicznego). Dawne ośrodki przemysłowe przestały istnieć lub całkowicie zmieniły charakter. Obecnie w życiu gospodarczym dominującą rolę pełni sektor usług i przetwarzania informacji. Wielkie przedsiębiorstwa przemysłu ciężkiego zastępowane są przez niewielkie, wyspecjalizowane firmy. Tę nową epokę w historii gospodarczej określa się jako erę postindustrialną (poprzemysłową).

Znaczące osiągnięcia dokonały się w genetyce. W 1953 r. odkryta została struktura DNA, dzięki czemu poznano sposób, w jaki informacja genetyczna, „zapisana” w komórce, zostaje przekazana następnym pokoleniom. Rozszyfrowanie sposobu tego zapisu otworzyło możliwość wprowadzania zmian w DNA (inżynieria genetyczna). W 1997 r. udało się sklonować owcę, tj. z pobranej od niej komórki wyhodowano identyczny (pod względem genetycznym) organizm. Poznanie ludzkiego genomu, czyli „mapy” całego materiału genetycznego człowieka, daje szansę na zrozumienie przyczyn wielu chorób genetycznych, a także ustalenie sposobu ich leczenia. Jednak często wskazuje się też, że ogromne możliwości nauki mogą być wykorzystane ze szkodą dla człowieka.

Przemiany społeczne

Nieprzerwany wzrost gospodarczy stwarzał zapotrzebowanie na nowych pracowników, w wyniku czego nastąpił napływ ludności wiejskiej do miast. Drugim źródłem uzupełnienia brakujących rąk do pracy była imigracja - do krajów rozwiniętych napływały miliony cudzoziemców, znajdujących zatrudnienie na niewymagających kwalifikacji stanowiskach.

Modernizacja gospodarki wymagała podnoszenia kwalifikacji pracowników. Konsekwencją była rozbudowa systemu oświatowego w krajach zachodnich. Z kolei postęp technologiczny i podnoszenie kwalifikacji pracowników prowadziły do wzrostu wydajności pracy, co pozwoliło stopniowo ograniczać czas zatrudnienia (wprowadzenie wolnych sobót, przedłużenie urlopów).

W społeczeństwie postindustrialnym zatarły się wyraźne przedtem podziały między grupami społecznymi. Możliwości kształcenia i zdobywania nowych kwalifikacji sprawiają, że ludzie mogą poprawić swój status społeczny i materialny. Częste zmiany miejsc pracy i zamieszkania powodują, że kontakty międzyludzkie mają charakter przypadkowy i nietrwały (atomizacja społeczeństwa). Tradycyjne więzy rodzinne uległy rozluźnieniu. Większość kobiet pracuje zawodowo; przesunął się wiek, w którym podejmują decyzję o urodzeniu dzieci. W niektórych krajach Europy normą stało się samotne wychowywanie dziecka przez jedno z rodziców.

Po II wojnie światowej zaczął się szybko postępujący proces laicyzacji (zeświecczenia) w społeczeństwach zachodnich i krajach islamskich. Dokonaniem zmian w Kościele katolickim, mających na celu jego unowocześnienie, zajął się II sobór watykański (1962-1965, zwołany przez papieża Jana XXIII). Zmiany te polegały m.in. na wprowadzeniu języków narodowych do liturgii i zwiększeniu udziału świeckich w życiu Kościoła. Zadeklarowano wolę podejmowania dialogu z innymi religiami.

W latach 70. wielu wyznawców islamu uznało, że rozwój cywilizacyjny stanowi zagrożenie dla podstaw kultury islamskiej. Zaczęła się zwiększać popularność haseł fundamentalistów, którzy uważają, że najważniejszym obowiązkiem muzułmanina jest ścisłe stosowanie się do zasad i przepisów religijnych. Sukces rewolucji islamskiej w Iranie zapoczątkował renesans islamu na całym świecie.

Wyraźny jest we współczesnym świecie podział na kraje bogatej Północy (Europa, część państw Azji, Ameryka Północna i Australia) i biednego Południa (Afryka, część państw Azji i Ameryki Łacińskiej). Około 80% ludności świata żyje w krajach zacofanych i biednych. Przyrost naturalny jest większy w krajach ubogich. Świat produkuje dostateczną ilość żywności, ale przeludnione Południe cierpi na jej brak. Biedota napływa do miast; tworzą się wielkie aglomeracje liczące po kilkanaście milionów mieszkańców. Znaczna część ludności mieszka w dzielnicach nędzy. Prawdopodobny staje się konflikt między bogatymi i biednymi krajami. Zagrożenie przynoszą zmiany w środowisku naturalnym. Jednak widoczne są też pozytywne tendencje rozwoju, np. demokratyczne przemiany wprowadzane w różnych państwach czy powstawanie nowych technologii, których zastosowanie może doprowadzić do likwidacji wielu problemów współczesnego świata.

Przemiany kulturowe

Wzrost poziomu wykształcenia i zamożności, a także zwiększanie wymiaru czasu wolnego miało wpływ na zmiany w kulturze. Wynalazki XX w. umożliwiły szybki rozwój kultury masowej - przeznaczonej dla szerokich rzesz odbiorców. Po wojnie upowszechniło się radio, szybko rozwijał się rynek popularnych czasopism ilustrowanych, pojawiło się zjawisko masowej turystyki. Pierwszy program telewizyjny uruchomiono w 1936 r., a po wojnie rozpoczęto produkcję odbiorników telewizyjnych na większą skalę. Telewizja stała się głównym źródłem wiedzy i rozrywki dla współczesnych społeczeństw. W latach 90. nowym medium kultury masowej stał się Internet. Coraz silniejszy jest proces amerykanizacji kultury - powszechnie przyjmuje się amerykańskie wzorce spędzania wolnego czasu.

Po wojnie wzrost zamożności i rozwój oświaty sprawił, że młodzież, zamiast podejmować pracę zarobkową, mogła kontynuować naukę po osiągnięciu pełnoletności. Pojawiła się kultura młodzieżowa. W latach 60. w krajach zachodnich młodzież buntująca się przeciw światu dorosłych stworzyła ruch hipisowski (głoszący hasła wyzwolenia się od norm, zakazów i nakazów obowiązujących w społeczeństwie); pojawiały się też radykalne, lewicowe ugrupowania polityczne, prowadzące walkę z istniejącym porządkiem społecznym wszelkimi metodami, łącznie z terroryzmem. Wydarzenia z 1968 r. zapoczątkowały szybkie zmiany w życiu społecznym. Kultura młodzieżowa stała się równoprawnym elementem życia kulturalnego, a ulegając komercjalizacji (nastawieniu na zysk) przestała być symbolem buntu.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij