Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Powstanie warszawskie

Plan „Burza”

Początkowo AK zakładała zorganizowanie ogólnonarodowego (powszechnego) powstania zbrojnego. Powstanie to miało być wywołane w najbardziej sprzyjającym politycznie i militarnie momencie. Liczono na wykrwawienie się dwóch wrogów Polski (Niemiec i ZSRR) we wzajemnej walce. Kiedy sytuacja na froncie wschodnim przechyliła się na korzyść Armii Czerwonej, zrezygnowano z planu ogólnonarodowego powstania i opracowano w jesieni 1943 r. plan „Burza”.

Podstawą jego opracowania była instrukcja Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Plan zakładał wywołanie szeregu powstań lokalnych w rejonach wycofywania się Niemców, aby opanować teren i występować w charakterze gospodarza wobec wkraczających wojsk radzieckich. Plan ten zakładał współdziałanie z Armią Czerwoną w zwalczaniu Niemców. Na Wołyniu, Wileńszczyźnie, we Lwowie oddziały AK współdziałały z partyzantką radziecką. Jednak w momencie wkroczenia Rosjan na te tereny ujawniły się rozbieżności między dowództwem Rosjan a Armią Krajową. Żołnierzy AK, broniących się przed wstąpieniem do Ludowego Wojska Polskiego, aresztowano. Wiele oddziałów nie chciało się ujawnić i pozostało w ukryciu.

Do połowy lipca 1944 r. rząd emigracyjny nie brał pod uwagę możliwości wystąpienia zbrojnego w Warszawie. Świadczy o tym m.in. prośba o pośredniczenie w sprawie uznania Warszawy miastem otwartym (nie- uzbrojonym, nie będącym terenem działań wojennych), z którą zwrócił się rząd Mikołajczyka w czerwcu 1944 r. do papieża i rządu Szwajcarii.

Przyczyny wybuchu powstania

1. Zbliżanie się Armii Czerwonej w wyniku rozpoczętej na Białorusi ofensywy i przekroczenie przez nią Bugu 20 VII 1944 r.

2. Utworzenie 21 VII 1944 r. PKWN jako rządu polskich komunistów i wydanie przez niego Manifestu 22 VII 1944 r.

3. Władze emigracyjne i AK uznały za niebezpieczne dla polskiej racji stanu rozszerzenie wpływów PKWN na Warszawę.

4. Rząd emigracyjny postanowił rozszerzyć plan „Burza” na Warszawę i uderzyć na wycofujących się Niemców, aby wobec wkraczających Rosjan i PKWN wystąpić w roli gospodarza.

5. 31 VII 1944 r. rozeszła się wiadomość o wkroczeniu Armii Czerwonej do Warszawy.

Przebieg powstania

Niesprawdzone wiadomości o wkroczeniu Armii Czerwonej, które przekazał 31 VII 1944 r. płk. Chruściel ps. „Monter” przyśpieszyły decyzję o wybuchu powstania. Komendant Główny AK, gen. Tadeusz Komorowski „Bór”, uzyskawszy zgodę Delegata Rządu 31 VII 1944 r. o godz. 18 wydał rozkaz, wyznaczając termin wybuchu powstania w Warszawie na 1 VIII 1944 r. o godz. 17 (godzina „W”).

Etapy walki

Okres polskiego natarcia: Podokres od 1 VIII 1944 r. godz. 17:00 do świtu 2 VIII 1944 r. wywarł wpływ na cały przebieg powstania. Od 2 VIII do 4 VIII 1944 r. trwały działania zaczepne. Natarcie nie przyniosło spodziewanych wyników. Powstańcy nie zdołali opanować całkowicie centrum Warszawy, mostów na Wiśle ani utrzymać arterii komunikacyjnych.

Okres polskiej obrony: Od 5 VIII do 21 IX 1944 r. trwały bitwy obronne na wielkiej arterii komunikacyjnej - walki na Woli i Starym Mieście; od 3 IX do 30 IX 1944 r. - trwały bitwy obronne w dzielnicach nadbrzeżnych: Powiślu, Śródmieściu-Północy, Czerniakowie, Mokotowie.

Brak amunicji i broni (lotnictwo alianckie zaprzestało lotów, ponieważ Stalin nie zezwolił na lądowanie samolotów za Wisłą i Bugiem w celu uzupełnienia paliwa), lekarstw i żywności, doprowadziło do rozpoczęcia w dniu 9 IX 1944 r. rozmów kapitulacyjnych powstańców z dowództwem niemieckim. Rozmowy te zostały jednak przerwane 10 IX, ponieważ Stalin wyraził zgodę na lądowanie samolotów alianckich za Wisłą - zrzuty alianckie zostały wznowione. Równocześnie ruszyło natarcie wojsk radzieckich i polskich, w wyniku którego 14 IX wyzwolono prawobrzeżną Warszawę. Żołnierze 1 Armii WP przedostali się łodziami na Czerniaków, aby pomóc powstańcom walczącym tam w okrążeniu. Po ośmiodniowych walkach zginęli na tym przyczółku.

Trzecia dekada września była okresem schyłku powstania. Pod koniec miesiąca lotnictwo niemieckie dokonało dwóch ciężkich nalotów na Żoliborz. Wśród ludności cywilnej i powstańców zaczął panować głód. Zawiodły wszystkie nadzieje na skuteczną pomoc lotnictwa zachodniego i na podjęcie wielkiej ofensywy radzieckiej. W tych warunkach dalszy opór był niemożliwy.

30 IX do kwatery gen. von dem Bacha w Ożarowie przybyli delegaci Komendy Głównej, w celu zaznajomienia się z warunkami kapitulacji. Rano 2 X 1944 r. delegacja dowództwa powstania po całodniowych rokowaniach podpisała ok. godz. 21 akt kapitulacji. Przewidywał on m.in., że powstańcy będą traktowani jak wojsko alianckie i osadzeni w obozach jenieckich. Do niewoli dostał się m.in. gen. Komorowski-Bór i część dowództwa. Ludność cywilna musiała opuścić Warszawę (skierowano ją do obozów koncentracyjnych, na roboty do III Rzeszy i przewieziono do Generalnego Gubernatorstwa).

Skutki powstania

Nie znane są dokładne liczby strat wojsk powstańczych i ludności cywilnej Warszawy. W przybliżeniu oblicza się je na od 16 do 18 tys. powstańców i ponad 150 tys. ludności cywilnej. Zniszczono 40% domów mieszkalnych, 90% budowli zabytkowych (14 bibliotek, w tym Biblioteka Narodowa).

Powstanie warszawskie to walka wyjątkowa w dziejach polskich. Pokazuje ono bohaterską, pełną poświęceń walkę nie tylko oddziałów wojskowych, ale całego społeczeństwa Warszawy. Słabo uzbrojona armia powstańcza walczyła z przeciwnikiem wyposażonym w najnowocześniejszą broń. Imponuje postawa ludności cywilnej, która już w pierwszych dniach powstania przyłączyła się do powstańców. Cele powstania (przejęcie władzy w Warszawie przez AK) nie zostały zrealizowane. Poniesiono ogromne straty.

Upadek powstania osłabił ruch oporu w całej Polsce, co ułatwiło Stalinowi uzależnienie naszego państwa od ZSRR. Umocniona została również pozycja ZSRR wśród państw koalicji. Alianci na konferencji w Jałcie zaakceptowali fakt, że Europa Wschodnia będzie radziecką strefą wpływów.

Ostatnio oglądane

Ostatnio oglądane
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij