Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Partie i stronnictwa polityczne na ziemiach polskich

Partie robotnicze

Rozwój przemysłu w Królestwie Polskim i zmiany w rolnictwie po 1864 r. spowodowały wzrost liczby robotników zatrudnionych w fabrykach. Warunki życia robotników (proletariatu) były bardzo trudne. Dzień roboczy trwał kilkanaście godzin, a wynagrodzenie za ciężką pracę z trudem wystarczało na skromne wyżywienie.

Robotnicy walczyli o poprawę swego bytu, organizując strajki. Kończyły się one zazwyczaj interwencją policji i wojska, aresztowaniem i zwalnianiem z pracy uczestników strajków. Robotnicy zaczęli więc tworzyć organizacje. W Królestwie zainteresowanie sprawą robotniczą było związane z sytuacją robotników rosyjskich. Wielu Polaków przebywających w Rosji zetknęło się z ideami socjalistycznymi. Do Warszawy przybyła z Rosji grupa konspiratorów, a wśród nich Ludwik Waryński, który pracując w fabryce Lilpopa w Warszawie rozpoczął działalność agitacyjną wśród robotników.

W ruchu robotniczym na ziemiach polskich można wyodrębnić dwa nurty:

- rewolucyjny, komunistyczny - przeciwstawianie się dążeniom niepodległościowym: po zwycięstwie rewolucji znikną państwa i zapanuje braterstwo między narodami; walka o zdobycie władzy drogą rewolucji, wprowadzenie dyktatury (czyli jednej władzy) proletariatu (partie: „Proletariat” i SDKPiL - Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy);

- niepodległościowy, reformistyczny - walka o wyzwolenie narodowe i przemiany na drodze pokojowych reform (partia: PPS - Polska Partia Socjalistyczna)

Partie robotnicze i ich program

Nazwa partii Rok powstania Główni przywódcy Program działania
„Proletariat” - po 4 latach działalności rozbita przez carską policję 1882 Ludwik Waryński: aresztowany, więziony w Cytadeli, a potem w twierdzy Szlisselburg, gdzie zmarł wezwanie robotników do obalenia na całym świecie ustroju kapitalistycznego drogą rewolucji proletariackiej
Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy — SDKPiL 1899/1900 Róża Luksemburg
Julian Marchlewski
Feliks Dzierżyński
podkreślanie związków z rosyjskim ruchem rewolucyjnym, uznanie rewolucji socjalistycznej i przejęcia władzy przez robotników za główne cele walki robotników
Polska Partia Socjalistyczna (PPS) 1893 Bolesław Limanowski
Józef Piłsudski
Ignacy Daszyński
główny cel robotników: walka o odzyskanie niepodległości i przeprowadzenie reform w niepodległej Polsce

Działacze SDKPiL, Julian Marchlewski i Feliks Dzierżyński, byli później uczestnikami rewolucji październikowej w Rosji.

Przywódcy PPS, Bolesław Limanowski i Józef Piłsudski, zostali wybitnymi działaczami w walce o odzyskanie przez Polskę niepodległości. Józef Piłsudski pochodził z zamożnej szlacheckiej rodziny z Wileńszczyzny. Za działalność konspiracyjną przeciw Rosji został wraz z kolegami skazany na pięcioletni pobyt na Syberii. Był członkiem kierownictwa PPS i redaktorem naczelnym pisma „Robotnik”. Na początku XX wieku założył w Galicji tajną organizację wojskową Związek Walki Czynnej, której zadaniem była walka zbrojna z zaborcami o odzyskanie niepodległości.

Początki ruchu ludowego

W latach osiemdziesiątych XIX wieku w Galicji powstał i rozwinął się ruch ludowy. Złożyło się na to kilka przyczyn:

- możliwa była legalna działalność polityczna,

- istniały tradycje walki chłopów o ich prawa z lat 1846-1848,

- nierozwiązany był problem uprawnień chłopów do korzystania z dworskich pastwisk i lasów.

W środowisku chłopskim działał ksiądz Stanisław Stojałowski, który organizował kółka rolnicze, wydawał pisemka „Wieniec” i „Pszczółka”, budząc poczucie przynależności do narodu polskiego i zachęcając do współudziału w sprawowaniu władzy. Inni działacze: Bolesław i Maria Wysłouchowie, Jan Stapiński, wydawcy „Przeglądu Społecznego” i „Przyjaciela Ludu” przekonywali, że chłopi to przyszli wyzwoliciele Polski.

Pierwsza partia chłopska powstała na zjeździe w Rzeszowie w 1895 r. pod nazwą Stronnictwo Ludowe. W programie partii wyznaczono jej cele:

- zdobycie prawa wyborczego i zorganizowanie powszechnych wyborów do galicyjskiego Sejmu Krajowego pod hasłem: „Chłopi wybierajcie chłopów!”,

- ograniczenie przywilejów ziemiaństwa w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym.

W 1903 roku Stronnictwo Ludowe zmieniło nazwę partii na Polskie Stronnictwo Ludowe, którego uczestnicy domagali się większej samodzielności dla Galicji, praw narodowych dla Polaków w innych zaborach oraz przyznania chłopom pełni praw obywatelskich i upowszechnienia oświaty. Na zjeździe w 1903 roku PSL ustaliło datę Święta Ludowego w rocznicę bitwy pod Racławicami - 4 kwietnia. Polskie Stronnictwo Ludowe w swym programie opowiadało się za odzyskaniem niepodległości.

Powstanie obozu narodowego

Obóz narodowy na ziemiach polskich powstał jako nurt polityczny, który za sprawę najważniejszą uznawał interesy własnego narodu.

Cele ruchu narodowego:

- walka o niepodległość Polski,

- obrona interesów narodu polskiego,

- odbudowa państwa polskiego w granicach sprzed rozbiorów.

Zapamiętaj:

Ruch polityczny, którego działacze pragną utwierdzać naród w poczuciu własnej odrębności, a często wyższości w stosunku do innych narodów oraz posiadać i umacniać własne państwo, żądając dla niego przywilejów, nazwano nacjonalizmem - od łacińskiego słowa natio - naród.

Organizacją polskiego ruchu narodowego była Liga Polska powstała w 1887 r. w Szwajcarii, która miała oparcie wśród polskiej młodzieży studenckiej w Warszawie. Następnie grupa działaczy w Królestwie Polskim, z Romanem Dmowskim na czele, przekształciła Ligę Polską w Ligę Narodową.

Jej działacze głosili hasło solidaryzmu społecznego, czyli zgodnego współdziałania wszystkich klas (właścicieli ziemskich i chłopów, fabrykantów i robotników oraz inteligencji) celem ożywienia ogólnonarodowej więzi między Polakami i obrony przed wynarodowieniem. Ze swoim programem docierali do wszystkich warstw społeczeństwa polskiego, szukali porozumienia z ziemiaństwem i duchowieństwem, działali na wsi, wśród inteligencji, studentów i rzemieślników.

Roman Dmowski, wieloletni przywódca obozu narodowo-demokratycznego, nazwany został ojcem polskiego nacjonalizmu. Występował w obronie zagrożonych interesów narodowych Polaków. Opowiadał się za współpracą z Rosją, jako przeciwnikiem Niemiec (w których upatrywał głównego wroga Polski), ale był przeciwny rewolucji, która wybuchła w Rosji w 1917 roku. Szukał poparcia dla sprawy polskiej u mocarstw zachodnich. Dmowski był zwolennikiem antysemityzmu oraz asymilacji mniejszości narodowych, zwłaszcza Ukraińców i Białorusinów.

W 1897 roku przywódcy Ligi Narodowej utworzyli w Galicji legalną organizację, Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, zwaną endecją (ND). Endecy odrzucali program ruchu robotniczego, jako wyraz obrony interesów jednej klasy - robotników - a nie całego narodu.

Endecja była najsilniejszą i najbardziej wpływową partią na ziemiach polskich na początku XX wieku, działała we wszystkich trzech zaborach.

Liga Polska, 1887 r., Szwajcaria. Liga Narodowa, 1893 r., Królestwo Polskie (tajna organizacja). Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne zwane endecją (ND), 1897 r., Galicja (legalna organizacja).
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij