Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej
Jesteś tutaj: Historia » Gimnazjum » Średniowiecze » Państwo Kazimierza Wielkiego

Państwo Kazimierza Wielkiego

Polityka zagraniczna - stosunki z sąsiadami

Kazimierz Wielki (1333-1370), syn Władysława Łokietka, objął rządy bezpośrednio po ojcu i w 1333 roku koronował się na króla. Położenie państwa w tym czasie było bardzo trudne. Ziemie przyłączone do Królestwa przez jego ojca nie były jeszcze ze sobą zespolone. Nieuregulowane były również do końca stosunki z Krzyżakami i Czechami, których władcy z dynastii Luksemburgów zgłaszali pretensje do korony polskiej. Państwu potrzebny był pokój, konieczny do umocnienia politycznego i gospodarczego. Z tego też powodu Kazimierz zrezygnował z prowadzenia wojen i stosunki z sąsiadami układał na płaszczyźnie dyplomatycznej. W polityce zagranicznej opierał się na sojuszach, zawartych jeszcze przez swego ojca, z Litwą i Węgrami. Podstawowym celem Kazimierza stało się zabezpieczenie tronu przed pretensjami Luksemburgów i zakończenie konfliktu z Krzyżakami.

Stosunki z Czechami

Dzięki pośrednictwu króla Węgier Karola Roberta Andegaweńskiego doszło do zawarcia ugody pomiędzy Kazimierzem Wielkim a Janem Luksemburskim, królem czeskim.

W tym celu w Wyszehradzie na Węgrzech odbyły się dwa zjazdy (1335 r., 1339 r.). Wzięli w nich udział monarchowie: król czeski Jan Luksemburski, król węgierski Karol Robert, król polski Kazimierz Wielki i wysłannicy zakonu krzyżackiego.

Stosunki polsko-krzyżackie

Na zjeździe w Wyszehradzie rozpatrywano także spór krzyżacko-polski. Rozjemcami w sporze byli król węgierski i czeski. Wyrok nakazywał Zakonowi zwrot Polsce Kujaw i ziemi dobrzyńskiej. Pomorze mieli Krzyżacy zatrzymać jako „wieczystą jałmużnę”. Kazimierz Wielki nie zgodził się z tym wyrokiem i odwołał się dopapieża. W 1339 roku sąd duchowny w Warszawie przyznał Polsce Pomorze i ziemię chełmińską, ale Krzyżacy Pomorza nie zwrócili, pewni wciąż poparcia papieża i cesarza.

W tym samym roku Kazimierz Wielki zawarł układ z książętami Pomorza Zachodniego, zapewniając sobie ich przychylność. Przymierze miało antykrzyżacki charakter.

Sprawa Rusi Halickiej (Rusi Czerwonej)

Kazimierz Wielki pragnął w ten sposób pozyskać Węgry dla swych planów opanowania Rusi Halickiej. Oprócz Polski i Węgier, pretensje do zwierzchnictwa nad Rusią zgłaszali Tatarzy i Litwini. Panujący tu książę, wywodzący się z mazowieckiej linii Piastów, zmarł bezpotomnie. Kazimierz Wielki, uznając się za jego następcę, wyruszył na podbój tych ziem. Walki o przyłączenie tych bogatych terenów trwały kilkanaście lat i zakończyły się sukcesem Kazimierza Wielkiego. Pomagali mu królowie węgierscy Karol Robert i Ludwik, którzy mieli być jego następcami na tronie polskim. Nie mieli zatem powodu do tego, by się sprzeciwić przyłączeniu do Polski spornego terytorium. Opanowanie Rusi Halickiej przyczyniło się do rozwoju polskiego handlu z krajami wschodnimi.

Najważniejsze informacje

Kazimierz Wielki stosunki polityczne z sąsiadami układał na płaszczyźnie dyplomatycznej, zrezygnował z prowadzenia wojen wyniszczających kraj.

Z Czechami zawarł układ, na mocy którego król czeski Jan Luksemburski zrzekł się pretensji do tronu polskiego.

Z Krzyżakami podpisał „wieczysty pokój” w Kaliszu (1343 r.).

Z Węgrami na zjeździe w Wyszehradzie (1339 r.) ustalono sprawę następstwa tronu w Polsce w razie bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego.

W 1349 r. przyłączył do Polski Ruś Halicką, w czym pomagali mu Węgrzy.

W 1365 Polska rozciągnęła swoje zwierzchnictwo nad Santokiem i Drezdenkiem - ważnymi grodami odebranymi Brandenburczykom (otwierało nam to drogę na Pomorze), a w 1368 Kazimierz Wielki przyłączył Wałcz i Czaplinek - odzyskaliśmy bezpośrednie połączenie terytorialne z Pomorzem Zachodnim.

O znaczeniu Polski w Europie świadczył kongres monarchów w Krakowie w 1364 roku, zwołany przez Kazimierza Wielkiego. Brali w nim udział między innymi cesarz Karol IV Luksemburski, król Ludwik Węgierski, król Danii Waldemar, król Cypru Piotr. Z tej to okazji mieszczanin krakowski Mikołaj Wierzynek wydał w imieniu Krakowa wielką ucztę dla monarchów bawiących na zjeździe.

Polityka wewnętrzna Kazimierza Wielkiego

Kazimierz Wielki prowadził mądrą i rozważną politykę wewnętrzną. Unikał niepotrzebnych, wyniszczających kraj wojen. Dążył do podniesienia rozwoju gospodarczego państwa, wzmocnienia jego obronności i ściślejszego zespolenia wszystkich ziem wchodzących w skład Królestwa Polskiego.

W tym celu wprowadził nowy sposób zarządzania (administracji) państwem. W miejsce dawnych dzielnic wprowadzono podział na ziemie (np. ziemia krakowska, sieradzka, łęczycka). Władza lokalna należała do mianowanych przez króla starostów. Szlachta danej ziemi wybierała wojewodów i kasztelanów, którzy zasiadali w radzie królewskiej. Ważną rolę odgrywała kancelaria królewska, którą kierował kanclerz.

Duże znaczenie dla zjednoczenia Królestwa, uczynienia go bardziej sprawnym i sprawiedliwym miało uporządkowanie systemu prawnego. W okresie rozbicia dzielnicowego bowiem w poszczególnych dzielnicach obowiązywały różne prawa. W tym celu Kazimierz Wielki przeprowadził kodyfikację (uporządkowanie) prawa, wydając zbiory praw, tzw. statuty wiślickie dla Małopolski i statuty piotrkowskie dla Wielkopolski.

Duże zasługi położył król dla zapewnienia bezpieczeństwa i zwiększenia obronności kraju. Organizacja siły zbrojnej oparta była na pospolitym ruszeniu, wojsko składało się z chorągwi wystawianych przez szlachtę poszczególnych ziem. W razie zagrożenia kraju chłopi danej ziemi mogli być powoływani pod broń. Obronność kraju wzmacniała budowa zamków obronnych i fortyfikacji miejskich.

Kazimierz Wielki popierał osadnictwo oparte na gospodarce czynszowej (niemieckiej), przyczyniając się do lokacji (założenia) wielu miast i wsi. Miastom nadawał liczne przywileje (m.in. tzw. prawo składu), co prowadziło do ożywienia i rozwoju handlu i rzemiosła. Duże dochody do skarbu państwa wpływały z kopalń soli (żup soli) wielickiej i bocheńskiej. Przełomowym wydarzeniem dla podniesienia oświaty na ziemiach polskich było założenie przez króla Kazimierza Wielkiego Akademii Krakowskiej w 1364 roku. Zadaniem jej było przygotowanie na potrzeby państwa ludzi wykształconych, przede wszystkim prawników. Uniwersytet w Krakowie był drugim, po praskim, uniwersytetem w Europie Środkowej.

administracja
  • nowy sposób zarządzania państwem
  • jednostką administracyjną były województwa i ziemie
  • władza lokalna należała do mianowanych przez króla starostów
  • szlachta danej ziemi wybierała wojewodów i kasztelanów
  • ważną rolę odgrywał kanclerz, który kierował kancelarią królewską
ustawodawstwo
  • spisano i skodyfikowano prawo (w poszczególnych dzielnicach obowiązywały różne prawa)
  • powstały dwa statuty: wiślicki dla Małopolski i piotrkowski dla Wielkopolski
wojsko
  • podstawą siły zbrojnej było pospolite ruszenie
  • wojsko składało się z chorągwi
obronność
  • budowa zamków obronnych i fortyfikacji miejskich
sądownictwo
  • król utworzył na zamku krakowskim sąd najwyższy, wyrokujący według prawa niemieckiego
pieniężna
  • bito monetę srebrną — grosze krakowskie
osadnictwo
  • Kazimierz Wielki popierał osadnictwo na prawie niemieckim, lokował wiele miast i wsi
  • miastom nadawał liczne przywileje (m.in. prawo składu), co przyczyniło się do rozwoju handlu i rzemiosła
nauka
  • w 1364 roku król założył Akademię Krakowską, której zadaniem było przygotowanie dla państwa ludzi wykształconych, przede wszystkim prawników
  • uniwersytet w Krakowie był drugim (po praskim) uniwersytetem w Europie Środkowej

Podsumowanie

Rządy króla Kazimierza Wielkiego wpłynęły na umocnienie państwa dzięki długoletniemu pokojowi. Umożliwiło to rozkwit gospodarczy kraju. W Polsce ukształtowała się monarchia stanowa oparta na społeczeństwie stanowym.

Monarcha nie pozostawił następcy, jego śmierć w 1370 roku zakończyła panowanie dynastii piastowskiej.

Najważniejsze informacje

Następca Władysława Łokietka: jego syn, Kazimierz Wielki (1333-1370), król - reformator, dyplomata, zrezygnował z prowadzenia wojen wyniszczających kraj.

Polityka zagraniczna:

Czechy - król czeski Jan Luksemburski zrzekł się pretensji do tronu Polski;

Krzyżacy - „wieczysty pokój” w Kaliszu (1343 r.),

Węgry - zjazd w Wyszehradzie (1339 r.): po bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego tron polski miał objąć król węgierski Karol Robert, lub jego syn Ludwik. Dzięki poparciu Węgier udało się przyłączyć do Polski Ruś Halicką.

Polityka wewnętrzna: kodyfikacja (uporządkowanie prawa), organizacja sił zbrojnych w oparciu o pospolite ruszenie, liczne lokacje miast i wsi, założenie Akademii Krakowskiej (1364 r.).

Koniec dynastii Piastów: Kazimierz Wielki to ostatni król z dynastii Piastów, zmarł bezpotomnie.

Początki monarchii stanowej w Polsce

Rządy dwóch ostatnich Piastów - Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego zapoczątkowały w Polsce rozwój monarchii stanowej.

Stan to grupa społeczna wyróżniająca się własnymi prawami, przywilejami i obowiązkami na rzecz państwa.

Suweren - panujący, monarcha, władca.

Monarcha jest suwerenem, ale przy podejmowaniu ważnych decyzji, np. wprowadzeniu nowych podatków, musi się liczyć z wolą stanów wyrażaną na zwoływanych w tym celu zjazdach. W XIV wieku ustalił się w Polsce podział społeczeństwa na następujące stany:

1. na tych, którzy walczą - rycerstwo (szlachta),

2. na tych, którzy się modlą - duchowieństwo,

3. na tych, którzy pracują - mieszczanie,

4. na tych, którzy pracują - chłopi.

Przynależność do stanu była dziedziczona po przodkach. Nie dotyczyło to jednak stanu duchownego, który posiadał swoje prawa, ale w Kościele katolickim przynależność do niego nie mogła być dziedziczona (księża nie mogli się żenić i zakładać rodzin).

Stan rycerski, czyli szlachecki cieszył się największymi prawami. Możnowładcy posiadali wielkie majątki i piastowali najwyższe urzędy państwowe. Rycerstwo nazywane już wówczas szlachtą nie dorównywało im ani majątkiem, ani pozycją w państwie. Podstawowym obowiązkiem rycerzy, wynikającym z tzw. prawa rycerskiego, była konna służba wojskowa.

Stan duchowny rządził się własnym prawem kanonicznym, posiadał własne sądownictwo kościelne, a dobra kościelne korzystały z wielu przywilejów.

Stan mieszczański zaczął się kształtować pod wpływem kolonizacji na prawie niemieckim (czynszowym) i był pod względem praw i zamożności mieszczan bardzo zróżnicowany.

Stan kmiecy (chłopów-gospodarzy) tworzył się, podobnie jak mieszczański, w okresie upowszechniania gospodarki na prawie niemieckim.

Prawa zawarte w statutach Kazimierza Wielkiego nie traktowały jednakowo wszystkich stanów, dla chłopów i mieszczan były surowsze, dla rycerzy łaskawsze.

Ostatnio oglądane

Ostatnio oglądane
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij