Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Kryzys papiestwa. Sobory późnego średniowiecza

Zatarg Francji z papiestwem na przełomie XIII i XIV wieku

Na przełomie XIII i XIV wieku doszło do zatargu pomiędzy francuskim królem Filipem IV Pięknym (z dynastii Kapetyngów) a papieżem Bonifacym VIII. Filip IV Piękny dążył do przyłączenia bogatej krainy Flandrii. Na tym tle doszło do rywalizacji z królem angielskim. Na prowadzenie wojny potrzebne były środki pieniężne, a skarb królewski świecił pustką. Król nałożył zatem podatek na posiadłości kościelne, wolne dotąd od wszelkich obciążeń. Zatrzymał również opłaty (w złocie i srebrze) przekazywane przez Kościół do Rzymu. Duchowieństwo francuskie odwołało się do papieża. Bonifacy VIII, podobnie jak i jego poprzednicy, głosił wyższość władzy duchownej nad władzą świecką. Groził klątwą tym, którzy bez jego zgody odważyliby się nakładać podatki na duchowieństwo.

Czy wiesz, że...

Realnym powodem konfliktu była rywalizacja o prymat w świecie chrześcijańskim pomiędzy władzą duchowną (papież) a świecką (król).

Aby uzyskać poparcie dla swej polityki, Filip IV zwołał w 1302 r. po raz pierwszy Stany Generalne. Było to zgromadzenie przedstawicieli trzech stanów królestwa: duchowieństwa, szlachty i mieszczaństwa.

Król francuski, za namową swego doradcy w Rzymie, postanowił zorganizować zamach na papieża. Agenci francuscy zmobilizowali przeciwników Bonifacego VIII i doprowadzili do uwięzienia papieża. Wkrótce został on uwolniony z rąk napastników, ale doznane upokorzenia były tak silne, że niedługo potem zmarł.

Niewola awiniońska (1305-1377)

Zatarg z papiestwem zakończył się sukcesem króla francuskiego. Od pontyfikatu Klemensa V (1305-1314) nastąpił okres podporządkowania papiestwa Francji. Siedzibą papieża był teraz nie Rzym, lecz Awinion (miasto na południu Francji nad rzeką Rodan). Przez ponad 70 lat (1305-1377) przebywało tu siedmiu papieży (wszyscy byli Francuzami). Czasy te nazywa się niewolą awiniońską papieży.

W okresie awiniońskim nastąpiła centralizacja Kościoła, który stał się sprawną instytucją administracyjną i finansową. Centralnym urzędem zarządzającym całym Kościołem była kuria papieska. O wielu sprawach lokalnych, które do tej pory należały do kompetencji arcybiskupów i biskupów, decydował papież. Rozbudowano także system fiskalny (finansowy) Kościoła, ściągając różne daniny od wiernych (m.in. tzw. świętopietrze). Papieże mieli prawo nadawania beneficjów kościelnych (posiadłości i dochodów wyższym urzędnikom Kościoła), udzielania dyspens (zwolnienia od obowiązujących przepisów kościelnych, np. postu), a także sprzedaży odpustów. Centralizacja dotyczyła również sądownictwa kościelnego, czego wyrazem była święta inkwizycja.

Pieniądz, nadużycia i walka o beneficja zaczęły odgrywać coraz większą rolę w życiu Kościoła. Upadek autorytetu moralnego Kościoła budził sprzeciw wiernych pragnących odnowy życia religijnego. Domagano się, aby papież powrócił do Rzymu.

Czy wiesz, że...

Niewola awiniońska skończyła się z chwilą przeniesienia przez papieża Grzegorza XI (1377) stolicy apostolskiej do Rzymu.

Wielka schizma zachodnia (1378-1449)

Po śmierci Grzegorza XI kardynałowie w Rzymie wybrali na papieża Włocha - Urbana VI. Kardynałowie francuscy nie uznali tego wyboru i obwołali w Awinionie papieżem swego rodaka, Klemensa VII (1378). W ten sposób doszło do rozłamu w Kościele katolickim, czyli schizmy. Każdy z papieży uważał się za legalnie wybranego i starał się pozyskać jak najwięcej zwolenników wśród monarchów i wyższego duchowieństwa. Odtąd niektóre państwa uznawały papieży rzymskich, inne zaś awiniońskich, zwanych antypapieżami. Schizma przedłużała się icoraz bardziej pogłębiała (wybrano bowiem jeszcze trzech papieży rzymskich i jednego awiniońskiego).

W tej sytuacji jedyną drogą do wyjścia z kryzysu i zakończenia schizmy mogło być zwołanie soboru powszechnego.

Sobory późnego średniowiecza

W pierwszej połowie XV wieku zwołane zostały sobory powszechne do Pizy, Konstancji i Bazylei. Zgromadzeni na soborze w Pizie (1409) kardynałowie zdecydowali o obaleniu papieża rzymskiego i awiniońskiego oraz o wyborze nowego. To jednak jeszcze bardziej pogłębiło schizmę, bowiem dotychczasowi papieże nie uznali soboru powszechnego (zwołano go bez ich zgody). Kościół miał więc teraz nie dwóch, ale trzech papieży.

Spory w łonie Kościoła budziły coraz większe niezadowolenie. Domagano się przywrócenia jedności i uznania soboru powszechnego za najwyższą władzę w Kościele (koncyliaryzm).

Sobór w Konstancji (1414-1418) odegrał ważną rolę w dziejach Kościoła. Omawiano na nim sprawę zakończenia schizmy, wyboru nowego papieża oraz reformy Kościoła. Pozbawiono godności dotychczasowych papieży, wybierając jednego - Marcina V. Nie udało się jednak rozstrzygnąć sporu, do kogo powinna należeć najwyższa władza - do soboru czy do papieża.

W pracach soboru aktywny udział brała delegacja polska z arcybiskupem gnieźnieńskim Mikołajem Trąbą na czele.

Sobór w Bazylei (1431-1449) zwołał papież Eugeniusz IV, następca Marcina V. Obrady toczyły się przez wiele lat, a towarzyszył im chaos i niezrozumienie. Papież próbował nawet rozwiązać sobór. Gdy to się nie powiodło, zwołał w 1438 r. konkurencyjny sobór we Florencji. Uczestniczyli w nim duchowni zachodni oraz przedstawiciele Kościoła wschodniego. Głównym celem soboru florenckiego miało być zlikwidowanie schizmy wschodniej (dzielącej od 1054 r. Kościół na wschodni i zachodni) i doprowadzenie do jedności wszystkich chrześcijan. Celu tego nie udało się osiągnąć.

Schizma zakończyła się dopiero w 1449 roku, kiedy ostatni z antypapieży zrzekł się swojej władzy.

Czy wiesz, że...

Sobory nie rozstrzygnęły sprawy koncyliaryzmu. Chociaż nie przeprowadzono głębszych reform w Kościele, znacznie wzrósłautorytet papiestwa, nękanego wciąż jeszcze wieloma trudnościami.

Najważniejsze informacje

Podporządkowanie papiestwa Francji: konflikt pomiędzy królem francuskim, Filipem IV Pięknym, a papieżem Bonifacym VIII o panowanie w świecie chrześcijańskim zakończył się sukcesem króla francuskiego (władzy świeckiej) i podporządkowaniem papiestwa Francji (Awinion siedzibą papieży).

Niewola awiniońska: trwająca ponad 70 lat (1305-1377) „niewola awiniońska” papieży skończyła się z chwilą przeniesienia stolicy apostolskiej do Rzymu przez papieża Grzegorza XI.

Wielka schizma zachodnia: wybór jednocześnie dwóch papieży - Urbana VI (w Rzymie) i Klemensa VII (w Awinionie) zapoczątkował rozłam w Kościele katolickim, czyli wielką schizmę zachodnią (1378-1449).

Sobory średniowiecza: celem soborów w XV wieku (w Pizie, Konstancji, Bazylei i Florencji) było zlikwidowanie schizmy, doprowadzenie do jedności chrześcijan i przeprowadzenie reform w Kościele. Chociaż sobory nie rozstrzygnęły wielu istotnych problemów Kościoła katolickiego, przyczyniły się do podniesienia autorytetu papiestwa.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij