Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Cywilizacje dalekiego i bliskiego wschodu

Mezopotamia

Pierwsze zmiany w środowisku naturalnym dokonane przez człowieka miały miejsce w epoce neolitu. Wiązało się to z przejściem od gospodarki myśliwsko-zbierackiej do rolniczo-pasterskiej. Jednym z pierwszych terenów, na których człowiek przeszedł od koczowniczego do osiadłego trybu życia była Mezopotamia. Była ona położona między Eufratem i Tygrysem. Mezopotamię można było podzielić na część północną (surowszy klimat, niezbyt bujna roślinność, dostęp do bogactw naturalnych sprowadzanych z Azji Mniejszej) i południową (klimat tropikalny, bogata fauna i flora). Wzdłuż rzek uprawiano zboże, len czy palmy daktylowe. Udoskonalano narzędzia, hodowano zwierzęta. Głównym budulcem była glina. Zbudowano szeroko rozwinięty system irygacyjny (kanały doprowadzające wodę z Eufratu i Tygrysu na tereny pustynne).

W VI i V tysiącleciu p.n.e. pojawiły się pierwsze osady, które później przekształciły się w miasta: Ur, Uruk, Lagasz, Nippur.

Sumerowie (pochodzenie nieznane) byli pierwszymi twórcami cywilizacji na terenie Mezopotamii. Przybyli tam w IV tysiącleciu p.n.e. Sumerowie zbudowali pierwsze systemy irygacyjne, doprowadzili do rozkwitu rolnictwo Mezopotamii. Sumerowie nie zbudowali jednegopaństwa, ale wiele miast-państw, które rywalizowały ze sobą. Sumerowie wynaleźli koło, a później także koło garncarskie. Używali narzędzi metalowych, do produkcji których wykorzystywali miedź. Trudnili się także handlem. W poł. III tys. p.n.e. Sumerowie zostali podbici przez Akkadyjczyków, którzy nie zniszczyli kultury przegranych, rozwijając ją. Kolejna fala migracji, tym razem w pocz. II tys. p.n.e. semickich Amorytów, doprowadziła do ostatecznego upadku Sumerów i powstania (w XIX w. p.n.e.) nowej potęgi w Mezopotamii, państwa zwanego Babilonią. Początkowo nie odgrywało ono większej roli politycznej. Twórcą największej potęgi babilońskiej był najbardziej znany władca tzw. państwa starobabilońskiego, król Hammurabi (panujący od ok. 1728 r. p.n.e. do ok. 1686 r. p.n.e.). Prowadził z sąsiadami liczne, zwycięskie wojny - opanował południową Mezopotamię, przeszedł do historii jako kodyfikator prawa. Kodeks Hammurabiego ma wielkie znaczeniedla historyków. Pozwala poznać normy życia społecznego, a także życie codzienne ówczesnych mieszkańców Mezopotamii. W kodeksie została wprowadzona zasada równorzędnej kary dla przestępcy - oko za oko, ząb za ząb.

Państwo było:

Kodeks prawny Hammurabiego ukazuje stosunki panujące w państwie. Społeczeństwo monarchii babilońskiej było podzielone na grupy - wolnych, tzw. pośrednich, i niewolników, których dostarczały wojny. Największą ich liczbę posiadał król (służba w pałacu). Niewolnikiem można było zostać za długi. Właścicielem ziemi byli król i możni. Urzędnicy, jako wynagrodzenie, otrzymywali działki ziemi. Chłopi otrzymywali ziemię w dzierżawę, płacili wysokie daniny, pracowali przy budowie i utrzymaniu kanałów irygacyjnych, zobowiązani byli do służby wojskowej.

Następcy Hammurabiego nie potrafili utrzymać pozycji państwa. Około 1530 r. p.n.e. padło łupem Kasytów, a następnie zostało opanowane przez władców asyryjskich. Utworzyli oni kolejne potężne państwo na terenie Mezopotamii. Odbudowa państwa babilońskiego nastąpiła ok. 620 r. p.n.e., kiedy to król Nabopolassar pokonał Asyrię. Babilon odrodził się jeszcze za panowania Nabuchodonozora. Władca ten podbił m.in. miasta fenickie takie jak Tyr i Sydon, a także Jerozolimę.

Państwo asyryjskie rozwinęło się w II tysiącleciu p.n.e. w górnym biegu rzeki Tygrys wokół miasta Aszur. Wyróżniamy trzy okresy: Starego, Średniego i Nowego Państwa. Stare Państwo (XX-XIV w. p.n.e.) zostało podbite przez Hammurabiego. Średnie Państwo (XIV-X w. p.n.e.) to czas rozwoju i umacniania Asyrii. Nastąpił podbój Babilonii i Fenicji. Na końcowy okres Średniego Państwa przypada najazd semickich Aramejczyków. Odrodzenie Asyrii nastąpiło w X-VII w. n.e.) w okresie Nowego Państwa. Opanowało ono Babilon, Syrię, Izrael i Egipt. Największa ekspansja terytorialna miała miejsce za panowania króla Asurbanipala (VII w. p.n.e.). Po jego śmierci rozpoczął się proces uniezależnienia podbitych państw.

Do najważniejszych osiągnięć należy wynalezienie przez Sumerów pisma (koniec IV tysiąclecia p.n.e.). Było to pismo obrazkowe (składało się z piktografów). Z czasem zostało przekształcone w pismo ideograficzne czyli pojęciowe zwane klinowym. Pisano trzcinowym rylcem na miękkiej glinie. Najważniejszym zabytkiem pisma klinowego jest Epos o Gilgameszu. Również Sumerowie wykształcili stały system wag i miar. Jednostką długości był łokieć, a wagi talent równy ok. 30 kg. Zastosowali oni także system dziesiętny i sześćdziesiętny, stworzyli kalendarz oparty na cyklu Księżyca. Opracowali podstawy matematyki, geometrii, astronomii. Wynaleźli także brąz, zaś Hetyci (jeden z ludów Mezopotamii) jako pierwsi produkowali żelazo.

Egipt

Początkowo Egipcjanie zajmowali deltę Nilu i oazę Fajum, z czasem rozprzestrzenili się na całą dolinę. Egipt Dolny obejmował deltę rzeki, a Egipt Górny sięgał od początków delty do pierwszej katarakty. Wielkość i świetność Egiptu opierała się na rolnictwie wykorzystującym okresowe wylewy Nilu, w czasie których rzeka nanosiła żyzne gleby aluwialne. Rozbudowany system irygacyjny zwiększał obszar upraw. Egipcjanie zajmowali się głównie rolnictwem i handlem. Z papirusu wyrabiano łodzie, służył on także jako materiał pisarski. Około 3100 r. p.n.e. Egipt Górny podbił deltę Nilu. Powstało tym samym jednolite państwo. Dzieje Egiptu podzielone są na cztery okresy: Starego, Średniego, Nowego Państwa i Epokę Późną.

Początkowo władza królewska była niezbyt mocna, ale z czasem została uformowana monarchia despotyczna, czyli taka, w której władza monarchy była nieograniczona. Faraon, któremu oddawano cześć boską rządził przy pomocy urzędników. Świątynie miały duże majątki ziemskie, a kapłani korzystali z licznych przywilejów - utworzył się osobny stan kapłański. Chłopi, praktycznie w pełni zależni od władcy, uprawiali ziemię, służyli w wojsku, pracowali przy budowie i konserwacji kanałów irygacyjnych. Świetnie rozwinęło się rolnictwo. Niewolników było stosunkowo niewielu. Za panowania III-VI dynastii powstały wielkie budowle, grobowce faraonów piramidy - Cheopsa, Chefrena, Mykerinosa.

W Egipcie bardzo dobrze rozwijała się matematyka - obliczano objętości i pola powierzchni graniastosłupów, stożków, walców i prostopadłościanów. Dobrze radzili sobie także z obróbką kamienia i wyrobami ze szkła. Na wysokim poziomie była medycyna - dokonywano trepanacji czaszek, znali budowę ludzkiego serca. Stworzyli pismo hieroglificzne (pismo mieszane, znakowo-piktograficzne), pismo hieratyczne (będące uproszczeniem hieroglifów), pismo demotyczne (ludowe). Egipcjanie opracowali i stosowali zegar wodny oraz kalendarz, który stał się podstawą do stworzenia kalendarza rzymskiego oraz gregoriańskiego.

Indie i Chiny

Cywilizacja indyjska powstała w dolinie Indusu w 2. poł. III tys. p.n.e. Objęła swoim oddziaływaniem tereny dzisiejszego Pakistanu. Główne miasta-państwa to: Mohendżo-daro i Harappa, rządzone prawdopodobnie przez kapłanów. Zachowane plany miast wskazują na zróżnicowanie społeczne. Mieszkańcy trudnili się uprawą roli, hodowlą, rzemiosłem, importowali niezbędne surowce nawet z Iranu i Tybetu. Źródła potwierdzają, że prowadzili handel morski z Mezopotamią. Odkopywane pozostałości archeologiczne ukazują sieć kanalizacyjną, wysoki standard domów - łazienki i toalety. Mieszkańcy miast Mohendżo-daro i Harappa posługiwali się pismem, które niestety jeszcze nie zostało odczytane.

W 2. poł. II tysiąclecia p.n.e. państwo dolnego Indusu zostało opanowane przez indoeuropejskich Ariów. Przybysze osiedlili się w miastach-państwach, utworzyli konglomerat państw i państewek, które prowadziły między sobą wojny. Ariowie (panowie) podbili ciemnoskórych rdzennych mieszkańców, którymi gardzili. To wtedy dokonał się podział społeczeństwa na warny - zamknięte grupy: kapłanów (bramini), wojowników (kszatriowie), wolnych chłopów, rzemieślników i kupców (wajsjowie). Ludność podbita stanowiła czwartą grupę (siudra). Ten podział ugruntował się i powstały tzw. kasty - przejście z jednej do drugiej było bardzo trudne. Na dole drabiny społecznej znajdowali się niedotykalni - pariasi. Głównym źródłem poznania religii i kultury Ariów są księgi Wedy. Występuje w nich mnóstwo bóstw, przestrzeń wypełniona jest siłą Rte. Występują elementy monoteizmu, czyli wiary w jednego Boga. Na terenie Indii powstały także inne systemy religijne:

Cywilizacja chińska powstała nad rzekami Huang-ho i Jangcy. Pierwsze państwo chińskie utworzyli w końcu II tysiąlecia p.n.e. władcy z dynastii Szang. W III w. p.n.e. nastąpiło zjednoczenie państw chińskich i utworzenie scentralizowanej monarchii - cesarstwa. Cesarz był władcą despotycznym (monarchia despotyczna) Urzędnicy mianowani przez władcę, wykonywali jego rozkazy. W państwie został ujednolicony system miar i wag, rozbudowana była sieć dróg.

Mieszkańcy Chin posiedli umiejętność odlewania żelaza, wypalania porcelany, wytwarzania delikatnych tkanin jedwabnych. Do ok.XVI w. trwała budowa Wielkiego Muru, który stanowił obronę przed ludami północy. Mieszkańcy posługiwali się pismem składającym się z bardzo dużej ilości znaków, posiadali także umiejętność wyrobu papieru, wynaleźli druk.

Chińczycy wyznawali:

Kultura Izraelitów

Starożytna Palestyna była terenem ścierania się wpływów wielu rozmaitych państw i kultur. W I poł. II tys. p.n.e. pojawiły się tam plemiona hebrajskie. Według Biblii praojcem Hebrajczyków był Abraham. Osiedlił się on w ziemi Kanaan (w Palestynie) na polecenie Boga - Jahwe. Wnuk Abrahama - Jakub, uciekając przed klęską głodu, schronił się w Egipcie (ziemia Gosen). Plemiona hebrajskie, którym przewodziło 12 synów Jakuba zostały w Egipcie obrócone w niewolników. Z niewoli wybawił ich Mojżesz. Wyprowadził on Hebrajczyków do Ziemi Obiecanej, ziemi ojców - do Kanaanu. Przed osiedleniem się stoczyli walki z miejscową ludnością (Filistynami). Saul zjednoczył plemiona hebrajskie, ale pierwszym wielkim władcą państwa izraelskiego został jego syn i następca król Dawid (ok. 1004 - ok. 972 r. p.n.e.). Stworzył on silne państwo izraelskie ze zdobytą na Filistynach Jerozolimą jako stolicą.

Syn Dawida - król Salomon (ok. 972 - ok. 930 p.n.e.) jest powszechnie uznawany za twórcę potęgi Izraela. Przeszedł do legendy jako symbol mądrości, rozwagi. Umocnił on państwo, za jego panowania nie dochodziło do znaczących konfliktów z sąsiadami. Podzielił państwo na 12 okręgów. Za jego panowania ufortyfikowano największe miasta, rozbudowano kopalnie miedzi. Państwo prowadziło ożywioną wymianę handlową, wznoszone były liczne budowle, wśród nich największym dziełem była świątynia w Jerozolimie, gdzie przechowywana była Arka Przymierza z Dziesięcioma Przykazaniami. Po śmierci Salomona państwo się rozpadło na dwa królestwa - Judy i Izraela. Utraciły one samodzielność polityczną i popadły w zależność od potężniejszych sąsiadów. Szczególnie dramatyczne wydarzenia rozegrały się ok. 587 r. p.n.e., kiedy to władca sąsiedniej Babilonii, król Nabuchodonozor, zdobył Jerozolimę, zniszczył świątynię, a około 20 tys. Judejczyków wysiedlił z Palestyny na terytoria między Eufratem a Tygrysem. Ta tzw. „niewola babilońska” trwała do upadku państwa babilońskiego w 539 r. p.n.e. W 415 r. p.n.e. państwo izraelskie zostało odnowione, a świątynia Jahwe odbudowana. W 2. poł. I wieku p.n.e. ziemie Izraela dostały się pod panowanie Rzymu, który zarządzał nimi przez lokalnych władców (królów, tetrarchów) lub namiestników. Żydzi nigdy nie pogodzili się z utratą wolności, wzniecając bunty. Ostateczny kres zwartemu osadnictwu żydowskiemu w Palestynie położył cesarz rzymski Tytus, który podczas kolejnego powstania miejscowej ludności zdobył Jerozolimę, zburzył miasto ze świątynią Salomona, a ludność rozproszył po terytorium całego państwa rzymskiego (70 r. p.n.e.) - rozpoczęła się wielka diaspora żydowska (rozproszenie).

Święta księga judaizmu to Stary Testament. Został on spisany między XII a II w. p.n.e. w trzech językach: hebrajskim, aramejskim i greckim. Za natchnione przez Boga uważa się trzy działy: dział pierwszy - Torę, dział drugi - Prorocy i dział trzeci - Hagiografy. Ważną księgą dla judaizmu jest Talmud, księga, która zawiera prawa i przepisy religijne.

Sztuka i człowiek w cywilizacjach Dalekiego i Bliskiego Wschodu

Do jednych z najważniejszych osiągnięć cywilizacji Mezopotamii należy wykorzystywanie cegły, jako materiału budowlanego. Wznoszono budynki mieszkalne i świątynie bogów. Ponieważ wierzono w życie pozagrobowe powstawały piramidy. Najbardziej znane to piramidy, które znajdują się w Gizie (Egipt): Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa. Wspaniałe były także świątynie, największe znajdowały się w Luksorze, Karnaku i Tebach, a także w Jerozolimie (Palestyna). Warto również wspomnieć o Wielkim Murze w Chinach, którego budowę rozpoczęto za panowania cesarza Szy Huang-Ti.

Bujnie rozwijało się również malarstwo i rzeźba. Przedstawiano życie codzienne, polowania, rytuały religijne.

Dzięki sztuce wiemy jak wyglądało życie codzienne na Bliskim i Daleki Wschodzie. Częstym motywem był taniec, który wyrażał radość i był częścią rytuałów religijnych.

W starożytności żywiono się głównie pszenicą i jęczmieniem, ze zbóż wyrabiano piwo i wino. Ubrania starożytnych były głównie z lnu i wełny, w kolorze białym lub brązowym, czasem barwione na granatowo lub purpurą. Noszono także ozdoby ze złota, szkła, kamieni szlachetnych i nieszlachetnych. Biżuteria miała chronić przed chorobami. Część chorób przypisywano demonom uważając je za wyraz gniewu bogów. Lekarze byli bardzo wysoko cenieni, ale za złe leczenie pociągano ich do odpowiedzialności. Leczono ziołami, gorącymi kąpielami, puszczaniem krwi.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij